Kilimanjaro-luipaard: het opmerkelijke ware verhaal

Een luipaard op de Kilimanjaro – mystificatie, een vondst van Hemingway, of een werkelijk gebeurde geschiedenis? Hier leest u alles wat bekend is over het bevroren luipaard dat op de top van de Kilimanjaro werd gevonden.

Het luipaard in Hemingways De sneeuw van de Kilimanjaro

In 1936 publiceerde het Amerikaanse tijdschrift Esquire Ernest Hemingways korte verhaal De sneeuw van de Kilimanjaro. Al in de eerste alinea wordt een bevroren luipaard beschreven, liggend in de sneeuw op de top van de berg:

Tegenwoordig is de officieel erkende hoogte van de Kilimanjaro 5.895 meter. Maar laten we daar niet te precies over doen. Hemingway had lange safari’s in Afrika gemaakt en wist waarover hij schreef. In de jaren 30 was de exacte hoogte van deze Afrikaanse berg nog niet met zekerheid vastgesteld. Maar waar kwam het luipaard in zijn verhaal vandaan, en wat deed het op zo’n grote hoogte?

Wie het bevroren luipaard op de Kilimanjaro als eerste vond

Hemingway verzon het bevroren luipaard op de Kilimanjaro niet. Het dier werd daadwerkelijk in de jaren 20 ontdekt door een groep bergbeklimmers, die het gemummificeerde lichaam zagen op een hoogte van ongeveer 5.640 meter. Destijds bestond dit gebied uit sneeuwvelden en gletsjers. Het lichaam was dan ook uitzonderlijk goed bewaard gebleven: het was volledig bevroren.

In dezelfde periode woonde aan de voet van de Kilimanjaro een buitengewone man: bergbeklimmer en missionaris Richard Reusch. Deze in het Russische Rijk geboren Duitser was een uitgesproken avonturier met een grote liefde voor bergexpedities. Reusch werkte bij een lutherse missie, waar hij het inheemse Chagga-volk rond de Kilimanjaro onderwees in de christelijke leer en elementaire geletterdheid. In zijn vrije tijd beklom hij de Kilimanjaro en organiseerde hij excursies voor anderen. In ons artikel leest u meer over de legendarische Richard Reusch.

In 1926 begon hij opnieuw aan een beklimming naar de top en werd hij de eerste die Uhuru Peak bereikte. Onderweg ontdekte hij precies het luipaard waarover de eerdere groep had bericht. Er werd een foto gemaakt waarop het gemummificeerde lichaam van het dier te zien is, met de poten opgetrokken. Naast Reusch staat vermoedelijk Elisabeth Müller, een van de eerste vrouwen onder de commerciële bergbeklimmers.

Reusch deed nog een andere intrigerende ontdekking, die hielp verklaren waarom het luipaard zich op zo’n grote hoogte bevond. Iets hoger, eveneens in de sneeuw, vond hij het bevroren lichaam van een antilope. Waarschijnlijk was het dier omhooggetrokken op zoek naar rotsen waaraan het zout kon likken. Dieren op de Kilimanjaro zijn vaker bij dit gedrag waargenomen, al stoppen ze doorgaans op hoogtes tot ongeveer 4.300 meter. Daarboven beginnen smalle bergkammen, en wanneer een antilope door een roofdier wordt achtervolgd, blijft er weinig anders over dan verder omhoog te klimmen.

Vermoedelijk volgde het luipaard de antilope. Op een bepaald moment sloeg het weer op de berg om en brak er een sneeuwstorm los, die uiteindelijk beide dieren fataal werd. Ook de hoogte speelde een belangrijke rol: boven 5.500 meter bevat de lucht nog maar half zoveel zuurstof als op zeeniveau. De extreme hoogte en de plotselinge storm lieten de antilope en het luipaard aan de kraterrand geen kans. Dit was de theorie van Richard Reusch zelf.

Bij die gelegenheid verplaatsten Reusch en zijn metgezellen het karkas van het luipaard naar een beter zichtbare plek: op een rots. Tijdens een latere beklimming van de Kilimanjaro vond Reusch het lichaam opnieuw en sneed hij zelfs een stukje van het oor van het luipaard af als aandenken, en als bewijs van zijn ontdekking. Bij zijn derde bezoek was het dode dier echter verdwenen; de rots was leeg. Wat er precies met de mummie van het dier is gebeurd, blijft een raadsel.

Luipaarden en andere dieren die in de bergen zijn gevonden

Dat raadselachtige luipaard en die antilope waren niet de enige ongewone vondsten. Hans Meyer, de eerste persoon die de top van de Kilimanjaro bereikte, meldde eveneens luipaardresten op grote hoogte te hebben gevonden, meer bepaald in het zadel tussen Kibo en Mawenzi, twee vulkanen van het Kilimanjaro-massief.

In 1962 zag een groep bergbeklimmers op bijna 4.900 meter een kleine roedel van vijf Afrikaanse wilde honden. Ze volgden de klimmers korte tijd en weken daarna af. Helemaal verrassend is dat niet, want grote dieren steken de berg soms over via het plateau, in plaats van eromheen te trekken. Ook vandaag nog worden, buiten de toeristische routes, antilopen, buffels, af en toe wilde honden, servals en olifanten gezien op het Shira-plateau – en heel zelden leeuwen. Ook grote elandantilopen verschijnen in het zadel tussen Kibo en Mawenzi. In juli 2024 zag het team van Altezza Travel, tijdens een helikoptervlucht boven de Kilimanjaro, een kudde elandantilopen richting Mawenzi trekken. We telden ongeveer 20 dieren.

Ook op de naburige Mount Kenya zijn bevroren resten van luipaarden ontdekt. In 1997 vonden wetenschappers die de gletsjers bestudeerden een deel van een luipaard dat uit de Tyndall-gletsjer stak, op een hoogte van 4.390 meter. Hoewel dat lager is dan de vondst op de Kilimanjaro, laat het zien dat de Kilimanjaro-zaak niet op zichzelf staat. Radiokoolstofanalyse van het Keniaanse luipaard wees uit dat het ongeveer 900 jaar oud was.

Ook vandaag vinden glaciologen die de gletsjers van de Kilimanjaro bestuderen soms bevroren karkassen van uiteenlopende dieren. Onder de vondsten bevinden zich blauwe apen, klipspringers, andere antilopen, mangoesten en bosvarkens. Wat deze dieren naar de verbijsterende hoogte van bijna 6.000 meter bracht, blijft een volledig mysterie. Mensen kunnen ze daar niet hebben gebracht, want pas aan het einde van de 19e eeuw bereikte de mens het “dak van Afrika”. Analyse van de dierenresten wijst erop dat ze van vóór die periode dateren, wat suggereert dat de dieren op eigen kracht vanuit het bergregenwoud naar deze hoogtes zijn geklommen. Naar de redenen voor die tochten blijft het gissen.

Van luipaarden is dergelijk gedrag nog het best voorstelbaar, omdat bekend is dat ze hoog de bergen in trekken. De hoogste hoogte die wetenschappers betrouwbaar voor een luipaard hebben vastgelegd, is 5.200 meter boven zeeniveau. Zelfs dat ligt 440 meter lager dan de plek waar het Kilimanjaro-luipaard werd gevonden. Zijn verhaal lijkt voor altijd een raadsel te blijven.

Meer over een ander mysterie leest u in ons artikel over het Zanzibar-luipaard. Is het uitgestorven, of zwerft het nog altijd door de bossen van het eiland Zanzibar? In het artikel leest u wat erover bekend is.

Meer weten over reizen in Tanzania?

Ons team denkt graag met u mee. We kennen de belangrijkste bestemmingen in Tanzania uit eigen ervaring. Onze reisspecialisten aan de voet van de Kilimanjaro delen praktische tips en helpen u uw reis zorgvuldig vorm te geven.

Meer interessante artikelen