De grote migratie van de gnoes

Miljoenen dieren trekken over de uitgestrekte vlaktes van Oost-Afrika – een adembenemend natuurfenomeen dat zijn gelijke op aarde nauwelijks kent. Dit is de grote migratie van de gnoes, de grootste verplaatsing van landdieren ter wereld. Bijna 2 miljoen gnoes, zebra's en gazellen bewegen in een eindeloze cyclus door het Serengeti-Mara-ecosysteem. In deze uitgebreide gids van Altezza Travel leest u waar en wanneer u dit indrukwekkende natuurschouwspel het beste kunt meemaken.

Waar vindt de grote migratie van de gnoes plaats?

De grote migratie van de gnoes vindt plaats in Oost-Afrika, in het Serengeti-Mara-ecosysteem: het oudste en laatste ecosysteem van deze soort op aarde. Het strekt zich uit van Noord-Tanzania tot Zuid-Kenia en omvat gebieden van inheemse gemeenschappen en beschermde natuurzones, zoals het Serengeti Nationaal Park, het Ngorongoro-natuurgebied en, aan Keniaanse zijde, het Maasai Mara-reservaat. Het grootste deel van de grote migratie van de gnoes speelt zich af binnen het Serengeti Nationaal Park in Tanzania.

Dit ecosysteem beslaat ongeveer 40.000 vierkante kilometer en herbergt enkele miljoenen dieren, waaronder gnoes, Thomsongazellen, zebra's, buffels, giraffen, olifanten, nijlpaarden, leeuwen, luipaarden, cheeta's, hyena's en vele andere soorten. Die uitzonderlijke rijkdom komt voort uit de grote variatie aan leefgebieden: meren, rivieren en moerassen gaan hier over in graslanden en bossen.

Het ecosysteem vormt een levend model van de complexe wisselwerking tussen wilde dieren en hun omgeving, waarin de levenscyclus zich toont in al zijn grootsheid en hardheid. Droogte dwingt zoogdieren hun leefgebieden te verlaten, stormfronten leiden hen naar vers gras en water, en de groene vlaktes bieden ideale omstandigheden voor het grootbrengen van pasgeboren kalveren. Tegelijk worden juist deze kwetsbare jongen prooi voor roofdieren en aaseters.

In welke maand vindt de grote migratie van de gnoes plaats?

De gnoemigratie in de Serengeti is tegelijk een zoektocht naar leven en een vlucht voor de dood – in elke betekenis een voortdurende cyclus. De kuddes gnoes bewegen met de klok mee langs de grenzen van de Serengeti-Mara en zijn 12 maanden per jaar onderweg.

De grote migratie per maand

UNESCO noemt de grote migratie een van de "meest indrukwekkende natuurlijke gebeurtenissen" ter wereld, zelfs zichtbaar vanuit de ruimte. De schaal is imposant: ongeveer 2 miljoen gnoes en honderdduizenden gazellen en zebra's verzamelen zich in kuddes en trekken over de Afrikaanse vlaktes, over een totale afstand van 800 tot 1.000 kilometer. Deze grootse tocht kent geen begin en geen einde, alleen geboorte en dood. Vanuit die logica schetsen we de migratieroute.

De grote migratie van de gnoes in januari / februari / maart

Aan het begin van het jaar bereiken kuddes hoefdieren de zuidelijke vlaktes van de Serengeti, langs de oostgrens van het nationale park, dicht bij Ngorongoro. De regens zijn tegen die tijd voorbij en de vlaktes staan vol vers gras. Het gunstige weer creëert ideale omstandigheden voor de kalftijd. In 2 maanden worden ongeveer 400.000 kalveren geboren, die meteen een doelwit vormen voor roofdieren.

April / mei

De gnoes trekken in noordwestelijke richting naar de centrale Serengeti, verspreid over tientallen kilometers. Hun bestemming is de Western Corridor, waar hun eerste grote obstakel wacht: de Grumeti-rivier, waar krokodillen leven.

Juni / juli

Bij het begin van het droogseizoen verzamelen grote kuddes zich langs de zuidelijke oevers van de Grumeti. Soms blijven ze hier tot 2 weken hangen voordat ze de dramatische rivieroversteek wagen, die veel dieren niet zullen overleven. Na de oversteek trekken de kuddes verder noordwaarts, richting de Mara-rivier. Deze fase is het meest intens en gevaarlijk en wordt vaak gezien als het hoogtepunt van de migratie. Duizenden dieren vallen ten prooi aan de sterke stroming van de rivier, paniek in de kudde, krokodillen en grote katachtigen die aan beide oevers wachten.

Augustus / september / oktober

Sommige dieren mijden de Mara-rivier en blijven in de noordelijke Serengeti, terwijl andere de grens oversteken naar Kenia's Masai Mara. Daarna draaien de migrerende colonnes naar het oosten en trekken ze uiteindelijk weer zuidwaarts, waarbij ze de Mara opnieuw oversteken.

November / december

Na de korte regens van september tot november keren de kuddes terug naar Tanzania en bewegen ze langs de oostgrens van de Serengeti richting Ngorongoro. Tegen het einde van het jaar wemelen de vlaktes van de wilde dieren en begint de cyclus opnieuw.

Wat is de beste tijd om de grote migratie te zien?

De beste tijd om de grote migratie van de gnoes te zien, hangt af van wat u zoekt. De meest bekende en dramatische momenten vallen van eind juli tot begin september, wanneer de kuddes de Mara-rivier oversteken naar Kenia, of in januari en februari in Ndutu, wanneer de kalftijd zich ontvouwt op de groene vlaktes. In deze periodes toont de natuur zich op haar meest indrukwekkend, maar het zijn ook de drukste maanden. Ongeveer 90% van de bezoekers kiest voor deze periode. U zult de migratie dan vrijwel zeker zien, maar ook veel voertuigen tegenkomen. Waar mogelijk creëren we een meer besloten safari, al is volledige afzondering hier nauwelijks te garanderen.

Voor meer rust is de Grumeti-regio in mei of juni een goede keuze, wanneer de kuddes door de Western Corridor trekken. Hoewel er in mei regen kan vallen, zijn er in deze periode aanzienlijk minder voertuigen. Dat maakt dit een aantrekkelijke optie voor reizigers die tijdens hun safari naar de grote migratie in de Serengeti relatief veel privacy zoeken.

Kaart van de grote migratie van de gnoes

De gnoemigratie in de Serengeti wordt bedreigd

Biologieprofessor T. Michael Anderson van Wake Forest University vergeleek het Serengeti-Mara-ecosysteem met een tijdmachine. Het biedt een blik op de verdwenen graasecosystemen van de aarde. Vergelijkbare landschappen in Amerika, Australië en Eurazië wemelden ooit van rondtrekkende megafauna, maar zijn inmiddels verdwenen.

Afrika loopt het risico aan deze lijst te worden toegevoegd. Menselijke expansie vormt een veel groter gevaar voor dieren dan duizenden roofdieren ooit zouden kunnen doen. Het gaat daarbij onder meer om de groei van inheemse bevolkingsgroepen en hun landbouwgronden aan de randen van beschermde zones. Weidegronden voor vee worden omheind en tussen nederzettingen worden wegen aangelegd. Dit verstoort de migratieroutes van wilde dieren en ontneemt hun toegang tot voedsel- en waterbronnen. Door zulke ingrijpende verstoringen is in Botswana een van de grootste gnoemigraties van het continent verdwenen. Tijdens zware droogtes tussen 1979 en 1985 stierven honderdduizenden dieren, omdat ze de Boteti-rivier niet konden bereiken.

In 2017 stelde een groep wetenschappers onder leiding van universitair hoofddocent Mette Løvschal van Aarhus University in Denemarken vast dat het aantal kunstmatige barrières voor dieren in de Greater Mara-regio in Kenia de laatste jaren met 20% is toegenomen. Dat cijfer blijft stijgen.

2 jaar later, in 2019, benadrukte een internationaal team van wetenschappers het probleem in het hele Serengeti-Mara-gebied. De groei van mensen en vee in aangrenzende regio's verkleint de beschikbare migratieruimte in hoog tempo, waardoor de cyclus dreigt in te storten.

Daar blijft het niet bij. Een recente studie onder leiding van biologen van de University of Copenhagen laat zien dat het verstoren van migratieroutes een negatieve invloed heeft op de genetica van gnoes. Op lange termijn kan dit leiden tot verminderde vruchtbaarheid en een geringer aanpassingsvermogen aan externe veranderingen, zoals klimaatverschuivingen. Daarmee kan het voortbestaan van de soort als geheel in gevaar komen.

Wetenschappers zijn het erover eens dat het point of no return nog niet is bereikt. Toch zijn beschermingsmaatregelen dringend nodig. Er zijn nieuwe strategieën nodig voor het beheer van de grensgebieden van de Serengeti-Mara, mogelijk met betrokkenheid van inheemse gemeenschappen bij natuurbescherming. Zonder ingrijpen kan de grote migratie binnenkort geschiedenis zijn.

De grote migratie van de gnoes beschermen

Het omheinen van beschermde gebieden en het beperken van inheemse gemeenschappen, zoals de Maasai, is geen oplossing. Deze landen behoren tot hun voorouderlijk recht en hun pastorale cultuur is onlosmakelijk met hun leven verbonden. Bovendien genereert toerisme belangrijke inkomsten voor Tanzania en Kenia, waarmee lokale gemeenschappen en natuurinitiatieven worden gefinancierd, zoals anti-stroperijprojecten en de bescherming van bedreigde diersoorten.

Persoonlijke betrokkenheid speelt een cruciale rol: wie de wilde dieren van de savanne van dichtbij leert kennen, wordt vaak dieper geraakt dan door een reeks toespraken op een milieuforum.

Een safari naar de grote migratie van de gnoes in Tanzania is een bijzondere manier om dit indrukwekkende natuurfenomeen in volle omvang te zien, met bekende Afrikaanse dieren van dichtbij in hun natuurlijke leefgebied.

Meer weten over reizen in Tanzania?

Ons team denkt graag met u mee. We kennen de belangrijkste bestemmingen in Tanzania uit eigen ervaring. Onze reisspecialisten aan de voet van de Kilimanjaro delen praktische tips en helpen u uw reis zorgvuldig vorm te geven.

Meer interessante artikelen