Mkomazi Nationaal Park
Mkomazi Nationaal Park – een nieuwe safaribestemming in Tanzania
Mkomazi Nationaal Park is een nog weinig ontdekt wildreservaat in het noorden van Tanzania. Ooit was Mkomazi een wildreservaat; in 2008 kreeg het de status van nationaal park, waarmee het tot de jongste nationale parken van Tanzania behoort. De afwisselende ecosystemen, met eeuwenoude baobabs en halfdroge savannes aan de voet van het Pare- en Usambara-gebergte, maken Mkomazi tot een bijzonder aantrekkelijke bestemming. Vooralsnog kennen maar weinig reizigers het park, al verwachten we dat de belangstelling de komende jaren sterk zal toenemen.
In Mkomazi ziet u onder meer de Big Five, giraffen, cheeta's, hyena's, gerenoeks en zebra's. Er leven momenteel minder dieren dan in het Tarangire Nationaal Park, maar ook safarivoertuigen zijn hier zeldzaam. Een reis naar Mkomazi spreekt vooral reizigers aan die de natuur van Tanzania willen ervaren, ver weg van de drukte.
De belangrijkste trekpleister van het nationale park is het Mkomazi-reservaat voor zwarte neushoorns, waar de kans om deze zeldzame dieren te zien groter is dan in enig ander park in Tanzania. Wie zwarte neushoorns wil observeren, doet er goed aan Mkomazi op te nemen in de safarireis.
Waar ligt Mkomazi Nationaal Park?
Mkomazi Nationaal Park ligt in het noordoosten van Tanzania. De rit vanuit Moshi of Arusha, de steden waar reizigers doorgaans aankomen voor hun safari, duurt 4–6 uur.
De beroemde nationale parken Serengeti, Ngorongoro en Tarangire liggen in een andere richting. Voor een complete reis langs de belangrijkste safariparken in Noord-Tanzania is het logisch om in Mkomazi te beginnen en daarna verder te reizen naar de andere bekende wildreservaten.
Welke dieren leven er in Mkomazi Nationaal Park?
In Mkomazi Nationaal Park leeft de Big Five: olifanten, leeuwen, luipaarden, buffels en neushoorns. De kans om alle vijf op één dag te zien is kleiner dan in Ngorongoro; er zijn nog altijd minder dieren, en ze zijn minder gewend aan safarivoertuigen dan in de bekendere parken.
Lange tijd was Mkomazi een jachtreservaat, waardoor tal van roofdieren bijna volledig verdwenen. Luipaarden vinden in Mkomazi kan daarom behoorlijk lastig zijn en soms 3–4 dagen duren. De andere leden van de Big Five zijn meestal binnen enkele dagen te zien.
Naast de Big Five leven hier onder meer giraffen, nijlpaarden, zebra's, hyena's en Afrikaanse wilde honden, samen met een brede variatie aan andere dieren. Planteneters worden vaker gezien dan roofdieren en houden zich vooral op in de omgeving van de Dindira Dam.
Het aantal dieren in Mkomazi is niet constant. Het park grenst aan een van de bekendste reservaten van Kenia: Tsavo Nationaal Park. Samen vormen ze een van de belangrijkste beschermde ecosystemen ter wereld. Dieren bewegen vrij tussen beide parken, waardoor er in Mkomazi soms aanzienlijk meer dieren aanwezig zijn dan gebruikelijk.
Vogels in Mkomazi Nationaal Park
Mkomazi Nationaal Park behoort tot de interessantste bestemmingen in Noord-Tanzania voor vogelliefhebbers. Er leven meer dan 400 vogelsoorten. Van november tot april vergroten trekvogels uit Europa de vogelrijkdom die in het nationale park te zien is.
Wat vogels kijken in Mkomazi bijzonder maakt, is de variatie aan landschappen: bossen, vlaktes, rotsachtige heuvels en lage bergen. Dankzij deze diversiteit ziet u er vogels uit uiteenlopende ecosystemen.
In Mkomazi kunt u een grote verscheidenheid aan vogelleven observeren, van savannevogels en kleurrijke zangvogels tot roofvogels en vele andere soorten. Omdat dit gebied nog relatief weinig is onderzocht, kunnen vogelaars met hun waarnemingen waardevolle informatie toevoegen. Meer details vindt u in ons artikel over vogels kijken in Mkomazi en het Pare-gebergte.
Wat is de beste reistijd voor Mkomazi?
In januari is het in Oost-Afrika 'zomer'. Het weer is overwegend warm, met af en toe regen. Mkomazi is dan bedekt met frisgroen gras, dat hoefdieren aantrekt: zebra's, buffels en gerenoeks. Daarnaast ziet u ook andere bewoners van het park, zoals leeuwen en giraffen. Minder vaak dan in andere parken komen luipaarden en cheeta's soms dicht bij de wegen.
Een deel van het park is ingericht als neushoornreservaat. Dit is de belangrijkste trekpleister van Mkomazi en een van de weinige plaatsen in Tanzania waar u vrijwel zeker neushoorns kunt zien. Voordat u het reservaat binnengaat, stapt u over in een open terreinwagen, van waaruit neushoorns vanuit verschillende hoeken beter te zien zijn.
Naast uw safarigids rijdt ook een ranger van het reservaat mee om te helpen de neushoorns te vinden. De rangers kennen iedere bewoner van het reservaat en vertellen u graag meer over hen.
Net als in de andere parken van Noord-Tanzania is februari in Mkomazi warm, met af en toe regen. De meeste planteneters blijven dicht bij de Dindira Dam. Daar ziet u vrijwel altijd giraffen, olifanten, struisvogels en zebra's. In de wateren van het park leven krokodillen. Ze brengen het grootste deel van hun tijd in het water door, maar komen soms aan land.
Februari is een uitstekende maand voor vogels kijken: trekvogels uit Europa en Azië zijn in Mkomazi aanwezig, en de soortenrijkdom is dan op haar hoogtepunt. Tot nu toe zijn in Mkomazi bijna 400 vogelsoorten waargenomen, en die lijst groeit nog altijd. U ziet hier een brede variatie aan vogelleven, van kleurrijke zangvogels tot roofvogels en vele andere soorten. De diverse ecosystemen van Mkomazi maken vogels kijken hier bijzonder boeiend.
Begin maart is over het algemeen een van de beste periodes voor safari's in Tanzania. In deze tijd zijn er weinig reizigers in de parken, waardoor u de natuur van Tanzania ervaart met slechts een beperkt aantal andere safarivoertuigen om u heen. In Mkomazi rijden meestal niet meer dan 10 voertuigen per dag.
In Mkomazi ziet u de belangrijkste vertegenwoordigers van de Afrikaanse fauna: olifanten, giraffen, struisvogels, zebra's en antilopen. Ook leeuwen zijn aanwezig, al in kleinere aantallen dan in andere noordelijke parken. Rond de wateren van het park kunt u krokodillen observeren.
Tijdens een lunchpauze op een aangewezen plek ziet u mogelijk klipdassen: kleine, harige dieren die biologisch gezien verrassend genoeg het dichtst verwant zijn aan olifanten. Uw safarigids vertelt u er meer over.
April valt in heel Tanzania in het regenseizoen. In de safariparken zijn minder reizigers, en hotels en lodges bieden aanzienlijke seizoenskortingen. Accommodaties zijn anderhalf tot twee keer goedkoper dan in januari of augustus. Deze maand is geschikt voor reizigers die de safariparken van Tanzania in alle rust en tegen lagere kosten willen beleven.
Hoewel het meestal dagelijks regent, zijn er soms ook droge dagen. Bovendien duurt de regen niet de hele dag: meestal begint die in de middag en eindigt hij 's nachts. Wie 's ochtends op game drive gaat, keert vrijwel zeker terug naar de lodge voordat de actieve fase van de regen begint.
Door het ontstaan van tijdelijke waterbronnen verspreiden dieren – olifanten, antilopen, giraffen en andere bewoners van de savanne – zich over het reservaat. Ze hoeven niet langer dicht bij de Dindira Dam te blijven en kunnen overal in Mkomazi worden gezien.
Mei is de laatste maand van het regenseizoen. Net als in april hanteren lodges de laagste prijzen van het jaar, en er zijn vrijwel geen bezoekers in het park. Deze maand is geschikt voor reizigers die willen zien hoe de nationale parken van Tanzania eruitzien zonder andere bezoekers. In heel Mkomazi rijden waarschijnlijk maar 1–2 voertuigen tegelijk met u.
Tijdens een safari ziet u de belangrijkste bewoners van de savanne: olifanten, giraffen en antilopen. Roofdieren komen in Mkomazi minder vaak voor dan in andere parken in Noord-Tanzania, maar met wat geluk ziet u leeuwen. Andere katachtigen, zoals cheeta's en luipaarden, worden zelden gezien. Soms zijn er meer dieren dan gebruikelijk: het park grenst aan het Tsavo West Nationaal Park in Kenia, en migrerende kuddes antilopen, zebra's en andere hoefdieren steken vanuit Kenia over.
In juni eindigt het natte seizoen in Tanzania. Er komen meer reizigers naar de parken en de lodgeprijzen stijgen geleidelijk. Aan het begin van de maand profiteert u echter vaak nog van seizoenskortingen.
Ondanks de start van het toeristische seizoen is het in Mkomazi lang niet zo druk als in Tarangire, de Serengeti of Ngorongoro. Het is zinvol dit nationale park op te nemen in uw reisroute als u één of twee dagen weg wilt zijn van andere bezoekers en de natuur in alle rust wilt ervaren.
Juni is een uitstekende periode om de belangrijkste trekpleister van Mkomazi te bezoeken: het neushoornreservaat. Het werd pas relatief recent, in 2019, opengesteld voor reguliere reizigers. De kans om hier een van de zeldzaamste dieren van Afrika te zien is veel groter dan in andere parken.
Juli is een van de droogste maanden van het jaar. In Mkomazi is dat bijzonder goed zichtbaar: er zijn weinig waterbronnen in het park, en het landschap verandert van frisgroen naar woestijngeel. Het gras droogt op, waardoor kleinere savannebewoners zoals Afrikaanse hazen, mangoesten en kleine antilopen gemakkelijker te zien zijn. Ook de bedreigde Afrikaanse wilde honden worden vaker gezien dan in andere maanden. Deze diersoort wordt met uitsterven bedreigd, en Mkomazi is een van de weinige plaatsen in Afrika waar deze dieren in relatief grote aantallen voorkomen.
Grote zoogdieren – olifanten, giraffen, zebra's en buffels – blijven meestal dicht bij de Dindira Dam. Ontmoetingen met roofdieren – leeuwen, luipaarden en cheeta's – komen minder vaak voor dan in andere noordelijke parken, maar in juli en de andere zomermaanden zijn ze door de schaarse vegetatie gemakkelijker te vinden.
Augustus is de drukste safarimaand van het jaar. In deze periode arriveert de grootste toestroom van reizigers in Tanzania, en in populaire parken zoals Ngorongoro, Tarangire en de Serengeti rijden behoorlijk wat terreinwagens. Ook het aantal bezoekers aan Mkomazi neemt toe, maar veel minder sterk dan in de belangrijkste noordelijke parken. In het hele park komt u op een dag mogelijk tot 10 voertuigen tegen. Gezien de omvang van Mkomazi merkt u daar waarschijnlijk weinig van.
Door de droogte staat er weinig gras in het park en zijn dieren goed zichtbaar. Grote zoogdieren – olifanten, zebra's, giraffen en antilopen – zijn het gemakkelijkst te vinden bij de belangrijkste waterbron van het park, de Dindira Dam. Daarna kunt u doorrijden naar het neushoornreservaat, waar u ziet hoe de populatie van een van de zeldzaamste dieren van Afrika wordt hersteld. Daar kunt u ook de jonge neushoorn ontmoeten die we hebben geadopteerd.
In september houdt het droogseizoen in Tanzania aan. Net als augustus is dit een populaire periode voor safari's, en de seizoensdrukte nadert haar hoogtepunt. In deze tijd is Mkomazi een van de weinige parken waar u de natuur van Tanzania ervaart zonder veel andere reizigers om u heen. U ziet er de belangrijkste bewoners van de savanne: leeuwen, olifanten, struisvogels, zebra's, antilopen en giraffen. Langs de rivieroevers leven krokodillen.
Mkomazi grenst aan Tsavo West, een van de belangrijkste safariparken van Kenia, waardoor dieren vanaf de Keniaanse kant soms het gebied binnenkomen. Daardoor zijn ontmoetingen met wilde dieren er vaker dan u misschien verwacht. Het bekende neushoornreservaat van Mkomazi is afgesloten van Tsavo: om de meest kwetsbare dieren van Afrika tegen stropers te beschermen, kunnen zij Mkomazi niet verlaten. U kunt ze het hele jaar door observeren.
Oktober is een van de beste maanden voor safari's in Tanzania. Het aantal reizigers in de parken neemt af en hotels beginnen seizoenskortingen aan te bieden. De seizoensregens zijn nog niet begonnen en het weer is aangenaam warm.
Hoewel minder vaak dan in andere noordelijke parken, kunt u in Mkomazi nog altijd de Big Five zien: olifanten, leeuwen, buffels, luipaarden en neushoorns. Vooral die laatste maken een bezoek aan Mkomazi bijzonder, omdat de kans om ze hier te zien vrijwel gegarandeerd is.
De neushoorns van Mkomazi leven in een speciaal reservaat dat ze niet vrij kunnen verlaten. Voor bezoekers geldt er een specifiek toegangsregime, en de dieren worden voortdurend bewaakt door gewapende rangers. Dit is een van de weinige plaatsen in Afrika waar neushoorns niet door stropers worden bedreigd.
In november beginnen de seizoensregens in Mkomazi. In de noordelijke parken zijn vrijwel geen andere reizigers, en net als in april zijn de accommodatieprijzen op hun laagst. In deze periode bezoeken slechts enkele safarivoertuigen Mkomazi per dag. Wie de natuur van Tanzania wil ervaren zonder de drukte van andere reizigers, vindt in november een goede keuze. Er kan in de middag regen vallen, maar tegen die tijd bent u waarschijnlijk al terug bij de lodge en vormt het natte weer geen belemmering.
Naast de belangrijkste vertegenwoordigers van de Afrikaanse fauna – de Big Five, zebra's en antilopen – kunt u in Mkomazi ook Afrikaanse wilde honden observeren. Deze diersoort loopt het risico volledig uit te sterven, en juist in Mkomazi voert de Tony Fitzjohn Foundation een succesvol project uit om hun populatie te herstellen.
December is een overgangsmaand tussen de rustige herfstperiode en het actieve wintersafariseizoen. Aan het begin van de maand bieden veel hotels nog seizoenskortingen, waardoor u dit nationale park tegen lagere kosten kunt verkennen dan in augustus of februari.
Grote zoogdieren – olifanten, giraffen, zebra's en antilopen – blijven meestal in de buurt van het Dindira Reservoir. Hoewel er in Mkomazi minder roofdieren leven, ziet u soms leeuwen. Katachtigen zoals luipaarden en cheeta's zijn zeldzamer.
De kenmerkende trekpleister van Mkomazi is het neushoornreservaat. Het is het hele jaar geopend, en u ziet er bijna altijd de zeldzaamste bewoners van de savanne. Zelfs in het beroemde Ngorongoro is die kans niet zo groot.
Hoe is het klimaat in Mkomazi Nationaal Park?
Mkomazi krijgt minder regen dan andere nationale parken in Noord-Tanzania, wat het park een eigen karakter geeft. Volgens WorldClim valt er in april, de natste maand, gemiddeld 96 mm neerslag. In dezelfde maand krijgt de Serengeti 140 mm, Tarangire 139 mm en Ngorongoro 143 mm.
Onze eigen waarnemingen sluiten aan bij de gegevens van WorldClim: de expedities van Altezza Travel bezoeken Mkomazi in verschillende seizoenen, en we kunnen met zekerheid zeggen dat het park droger oogt dan andere parken. Voor fotografen is dat interessant: in de droge maanden maakt u er authentieke savannefoto's zonder veel andere safarivoertuigen op de achtergrond.
Het werk van Tony Fitzjohn voor het herstel van de zwarte neushoorn in Mkomazi NP
Dat u in Mkomazi neushoorns kunt zien, is te danken aan het werk van Tony Fitzjohn. Hij werd in 1945 in Engeland geboren en verhuisde op 23-jarige leeftijd definitief naar Afrika, waar hij zich ging inzetten voor natuurbeschermingsprojecten. Zijn mentor was George Adamson, de eerste Europeaan die zich systematisch bezighield met de bescherming van wilde dieren in Afrika. Tony werkte 18 jaar lang met Adamson in Kenia.
In 1989 nodigde de Tanzaniaanse regering Tony uit om het Mkomazi Game Reserve te herstellen, dat tegen die tijd zwaar was aangetast door stropers. De populaties van veel dieren in Mkomazi stonden vrijwel op de rand van volledige vernietiging. Tony stelde een team van rangers samen, trainde hen en zette regelmatige patrouilles in het park op. Er werden wegen aangelegd en een vaste rangerpost ingericht. Het aantal stroperij-incidenten nam af en de natuur begon zich te herstellen. De olifantenpopulatie groeide van 11 dieren in 1989 naar 500 in 2022.
In 1997 startte Tony in Mkomazi een project om de bedreigde zwarte neushoorn terug te brengen. Deze dieren waren in Mkomazi volledig uitgeroeid. Voor de eerste populatie onderhandelde Tony met nationale parken in heel Afrika en met dierentuinen wereldwijd. De dieren werden naar Mkomazi gebracht, waar Tony en een team van dierenartsen hun gezondheid voortdurend bewaakten en hen beschermden tegen gevaar. Rond het gebied waar de neushoorns leven werd een hek gebouwd, en toegang werd voor iedereen gesloten behalve voor het projectteam.
Geleidelijk groeide de neushoornpopulatie tot boven de kritieke grens. In 2019 kregen reguliere reizigers toegang tot het projectgebied. Dit is de enige plek in Tanzania waar u bijna altijd een zwarte neushoorn kunt zien.
In datzelfde jaar droeg Tony Fitzjohn het beheer van het project over aan de Tanzania National Parks Administration (TANAPA) en keerde hij terug naar Kenia.
Naast zijn werk voor natuurbescherming betrok Tony ook lokale gemeenschappen bij het project door werkgelegenheid en onderwijs te creëren. Meer over het werk van Tony Fitzjohn en George Adamson, inclusief hun Wildlife Preservation Trust, leest u in ons artikel over natuurbescherming in Tanzania.
Altezza adopteerde een jonge neushoorn
In 2024 heeft Altezza Travel een jonge neushoorn uit het Mkomazi Rhino Sanctuary "geadopteerd". We namen de kosten voor diergeneeskundige zorg, speciaal voer en beveiliging voor het kleintje op ons. De rangers gaven haar de naam Altezza.
Tijdens uw bezoek aan Mkomazi kunt u proberen haar te vinden, maar geduld is belangrijk: Altezza en haar moeder blijven meestal uit de buurt van terreinwagens met reizigers. Meer over Altezza en andere dieren die we ondersteunen, leest u in ons artikel over zwarte neushoorns.
Afrikaanse wilde honden in Mkomazi
Weinig reizigers kennen de Afrikaanse wilde hond. Op het eerste gezicht lijken ze enigszins op hyena's, maar biologisch zijn het totaal andere dieren. Ze behoren tot de best georganiseerde roofdieren: de hele roedel neemt deel aan de jacht, en om energie te sparen versnellen de dieren om beurten terwijl ze hun prooi insluiten. Tijdens de achtervolging waaieren ze uit, zodat de vluchtende antilope nauwelijks nog een uitweg heeft. Het slagingspercentage van zulke jachten loopt op tot 80%. Dat is hoger dan bij de meeste andere roofdieren van de savanne, inclusief leeuwen (20–30%) en luipaarden (ongeveer 40%).
Sinds 1990 worden Afrikaanse wilde honden beschouwd als een ernstig bedreigde diersoort. Wereldwijd leven er tegenwoordig minder dan 7.000 dieren. In Mkomazi waren ze bijna volledig uitgeroeid.
Tijdens zijn werk in Mkomazi startte het team van Tony Fitzjohn een project om deze dieren terug te brengen. Meer dan 200 Afrikaanse wilde honden werden naar het park verplaatst, waaruit een nieuwe populatie is ontstaan. Tegenwoordig is Mkomazi een van de weinige plaatsen waar u Afrikaanse wilde honden kunt observeren.
Advies van de expert
Een andere plek waar u Afrikaanse wilde honden kunt zien, is het Tarangire Nationaal Park. Sinds april 2024 neemt Altezza Travel deel aan een programma van de Tanzania National Parks Administration om hun populatie te herstellen. We betaalden voor GPS-halsbanden waarmee migratiecorridors kunnen worden gevolgd. Op basis van deze informatie stelt de Administration patrouilleroutes op en beschermt zij de dieren tegen stropers.
Veelgestelde vragen
Mkomazi beslaat een oppervlakte van 3.234 km². Dat is ongeveer zo groot als het Spaanse eiland Mallorca, of anderhalf keer kleiner dan Bali. Eén dag is voldoende om kennis te maken met het park. Voor een grondige verkenning van alle gebieden is het beter 2 tot 3 dagen uit te trekken.
3 dagen of langer blijven is vooral zinvol als u zich serieus richt op neushoorntracking of vogelobservatie. Andere dieren ziet u in grotere aantallen in de bekendere parken van Noord-Tanzania, zoals Tarangire, Ngorongoro en de Serengeti.
Volgens de voormalige directeur van de Tanzania National Parks Authority, Allan Kijazi, bezoeken jaarlijks ongeveer 8.000 mensen Mkomazi. Dat is weinig vergeleken met de Serengeti, die bijna 1,2 miljoen bezoekers per jaar trekt.
De lage bezoekersaantallen betekenen niet dat Mkomazi oninteressant is. De belangrijkste reden is dat veel reizigers en reisorganisaties dit park niet kennen en het niet opnemen in hun programma’s. We verwachten dat de situatie in de komende 5–7 jaar verandert en dat Mkomazi een van de 5 populairste parken van Noord-Tanzania wordt.
Tot die tijd zorgt de geringere bekendheid van Mkomazi voor een intieme ontmoeting met de wilde dieren, zelfs in het hoogseizoen.
