Tanzaniet – een unieke Afrikaanse edelsteen

In 1968 lanceerde Tiffany & Co. een nieuwe collectie. Het huis had alle vertrouwen in het succes ervan: opvallend grote ringen werden bezet met een pas ontdekte edelsteen – tanzaniet. Deze doorschijnende blauwviolette steen trok de aandacht van juweliers door zijn uitzonderlijke karakter. Hij wordt op slechts één plek ter wereld gewonnen: in Tanzania, aan de voet van de Kilimanjaro.

In dit korte blogartikel leest u meer over de geschiedenis van tanzaniet, de eigenschappen, prijs, kwaliteitsbeoordeling, mijnen en andere bijzonderheden.

Hoe werd tanzaniet ontdekt?

Er bestaan verschillende verhalen over de ontdekking van tanzaniet. Volgens de versie die officieel door de Tanzaniaanse overheid wordt erkend, werd het eerste tanzanietkristal in januari 1967 gevonden door een lokale bewoner, Jumanne Mhero Ngoma. Drie jaar later ontving hij een certificaat en een beloning van 50.000 shilling.

In het Westen kreeg echter een andere versie meer bekendheid. Volgens dat verhaal werd de zeldzame edelsteen gevonden door kleermaker Manuel de Souza, liefkozend “Mad Manuel” genoemd. Hij droomde ervan rijk te worden met de winning van goud en edelstenen. Nadat de Souza met het maken van kleding wat geld had verdiend, vertrok hij naar Tanzania op zoek naar nieuwe goud- en robijnafzettingen. Zijn expeditie werd begeleid door enkele lokale Maasai-jagers.

Er werd niets van betekenis gevonden, maar Mad Manuel verloor de hoop niet en bleef het gebied verkennen. Op 7 juli 1967 werd zijn aandacht getrokken door een doorschijnende paarsrode steen die in het gebied van de Merelani-heuvels werd aangetroffen.

Aanvankelijk hield de goudzoeker de onbewerkte tanzaniet vanwege de vergelijkbare kleur voor saffier. Die veronderstelling bleek onjuist: de Souza testte de hardheid van de gevonden steen, en die bleek veel lager dan die van saffier. Toch voelde Manuel dat hij iets bijzonders had gevonden. Hij stuurde de steen op voor onderzoek. Het bleek een ongebruikelijke variant te zijn van een al lang bekend mineraal – zoisiet.

Tanzaniet is een zeldzame variant van zoisiet

Zoisiet is een betaalbare halfedelsteen, ontdekt in het begin van de 19e eeuw. Het mineraal wordt vrijwel overal ter wereld gewonnen: in Eurazië, Noord- en Zuid-Amerika en Afrika. Qua uiterlijk kan zoisiet zo sterk variëren dat het nauwelijks te geloven is dat het om hetzelfde mineraal gaat. Het kan transparant of mat zijn, en de kleur loopt uiteen van geel tot smaragdgroen met frambooskleurige aders. Blauwe zoisiet kan lijken op blauwe topaas of zelfs op de kostbare blauwe saffier.

Tanzaniet-zoisieten worden echter nergens anders ter wereld gevonden dan in Tanzania. Deze heldere, levendige steen doet sterk denken aan saffier en andere blauwe edelstenen. Hij trok de aandacht van de juweliers van Tiffany & Co. De steen maakte indruk op Henry B. Platt, de achterkleinzoon van de oprichter van het bedrijf, Charles Tiffany. Platt bedacht de naam “tanzanite” en zorgde ervoor dat deze zeldzame edelsteen wereldwijd bekend werd.

Waarom is tanzaniet zo bijzonder?

Opvallend uiterlijk

Het belangrijkste kenmerk van tanzaniet is de heldere, diepe kleur. Afhankelijk van de lichtinval oogt de steen anders, vergelijkbaar met de beroemde blauw-witte jurk uit de meme. Zo kan tanzaniet vanuit verschillende hoeken goudbruin, paars of blauwviolet lijken. Professionals noemen dit verschijnsel pleochroïsme.

Het uiterlijk van de steen hangt in hoge mate af van de bewerking. Juweliers proberen de van nature blauwe kleur van tanzaniet te versterken door slijpen en andere methoden, zoals verhitting. Daardoor gaat de steen vaak lijken op blauwe saffier of blauwe diamant. Er bestaan echter ook andere kleuren, zoals groene tanzaniet.

Er bestaat een legende dat in de film “Titanic” de rol van de diamant “Heart of the Ocean” werd gespeeld door tanzaniet. Regisseur James Cameron zou hebben gehouden van de manier waarop deze heldere, zuiver ogende gefacetteerde steen op beeld overkwam. Maar dat is een mythe: voor de film werden meerdere halskettingen gemaakt, allemaal bezet met synthetische spinellen.

Zeldzaamheid

Tanzania is de enige plek op aarde waar tanzaniet wordt gewonnen, waardoor deze edelsteen zeldzamer is dan diamant. Afzettingen van verschillende mineralen ontstaan op het raakvlak van twee tektonische platen, onder invloed van temperatuur en druk. Elke plaat heeft een eigen samenstelling. Juist in Tanzania, aan de voet van de Kilimanjaro, ontstond tanzaniet: zoisiet met een mengsel van chroom- en vanadiumionen, dat de steen zijn kenmerkende blauwe kleur gaf. Vergelijkbare afzettingen zijn vandaag de dag niet bekend.

Relatief lage prijs

Qua hardheid blijft tanzaniet achter bij andere edelstenen. Op de schaal van MohsDe schaal van Mohs bepaalt de hardheid van mineralen van 1 tot 10. Het zachtste mineraal is talk, met een waarde van 1 op de schaal van Mohs. Het hardste mineraal, diamant, heeft een waarde van 10. heeft tanzaniet ongeveer de hardheid van glas: 6,5–7. Dat betekent dat de steen zachter is dan de bekende diamanten, saffieren en robijnen. Tanzaniet is daarentegen goedkoper. Dat is de tweede reden voor zijn populariteit. 

Hoewel tanzaniet nog niet synthetisch is vervaardigd, kunnen er wel imitaties van tanzaniet op de markt zijn; voorzichtigheid blijft dus geboden. 

Experts stellen dat sieraden met tanzaniet een goede investering kunnen zijn. De enige tanzanietafzetting, in het noorden van Tanzania, raakt geleidelijk uitgeput, waardoor nieuwe stenen binnenkort mogelijk niet meer beschikbaar zijn. Tegelijkertijd groeit de vraag naar deze opvallend gekleurde edelstenen. Waarschijnlijk zal ook de prijs stijgen, vooral voor tanzaniet van topkwaliteit.

Hoe wordt tanzaniet gewonnen?

Het enige mijngebied voor tanzaniet ligt op het Merelani-plateau in de regio Arusha, dicht bij de Kilimanjaro. Het gebied vormt een strook van ongeveer 2 bij 4 kilometer. Tot in de jaren 1990 werd de steen gewonnen door particuliere bedrijven. Daarna besloot de Tanzaniaanse overheid dit proces onder controle te brengen en te reguleren. Sindsdien is voor de winning van tanzaniet een speciale vergunning nodig.

De afzetting is verdeeld in vier zones: A, B, C en D. De zones A en C zijn toegewezen aan buitenlandse bedrijven, terwijl B en D bestemd zijn voor Tanzaniaanse goudzoekers. Het grootste volume aan mineralen komt uit zone C, omdat deze het meest geschikt is voor exploitatie. Sinds 2014 wordt de winning van tanzaniet in deze zone uitgevoerd door het Britse bedrijf Sky Associates Group Ltd.

Aanvankelijk werd tanzaniet aan het aardoppervlak gevonden. Tegenwoordig wordt het waardevolle mineraal gewonnen op een diepte van 200–400 meter. De stenen worden ter plaatse gesorteerd en verwerkt.

Nadat rond de mijnen een veiligheidsmuur van 24 kilometer was gebouwd om de beveiliging te versterken en smokkel tegen te gaan, steeg de productie van 147,7 kilogram in 2018 naar een record van 781,2 kilogram in 2019.

Hoe kiest u een hoogwaardige tanzaniet?

Tanzaniet is een veeleisend materiaal: het uiterlijk van de steen hangt sterk af van de vaardigheid van de slijper. Om de kwaliteit en waarde van tanzaniet te bepalen, wordt een classificatiesysteem gebruikt. De steen wordt beoordeeld op vier parameters: kleur, helderheid, slijpvorm en karaatgewicht.

Kleur

Bij bewerkte tanzaniet worden doorgaans twee tinten beoordeeld: blauwachtig violet (met violet als dominante kleur) en violetblauw (met blauw als dominante kleur). Beide worden beoordeeld op een schaal van tien punten, afhankelijk van de kleurintensiteit.

Helderheid

Er wordt gekeken naar de aanwezigheid van insluitsels in de steen. Er worden vier groepen onderscheiden:

• EC (Eye Clean – vrij van zichtbare defecten),
• SI (Slightly Included – met lichte insluitsels),
• MI (Moderately Included – met kleine insluitsels),
• HI (Heavily Included – met grote insluitsels).

Slijpvorm

Hoeken en verhoudingen worden beoordeeld, maar vooral de schittering van de steen. Hoe beter de facetten het licht weerkaatsen en hoe helderder ze fonkelen, hoe hoger de kwaliteit van de slijpvorm. Het classificatiesysteem voor de slijpvorm ziet er als volgt uit:

• Excellent
• Very Good, Good
• Fair
• Poor

Karaatgewicht

Het gewicht van edelstenen wordt gemeten in karaat. Eén karaat is gelijk aan 0,2 gram.

De grootste tanzanietstenen werden in 2020 gevonden. Maasai-mijnwerker Saniniu Laizer en zijn team ontdekten twee stenen met een gewicht van 9,27 kg en 5,103 kg. De Tanzaniaanse overheid kocht de tanzanieten voor $3,3 miljoen. Saniniu Laizer besloot het geld te besteden aan de ontwikkeling van zijn gemeenschap: de bouw van een school en een winkelcentrum.

Sieraden met tanzaniet. Is tanzaniet goedkoop of duur?

Tanzaniet is allang geen nieuwkomer meer op de juwelenmarkt. In 2017 vierde de steen zijn vijftigjarig bestaan. Sindsdien heeft hij de harten van liefhebbers van edelstenen veroverd. Veel beroemdheden zijn verschenen met sieraden waarin tanzaniet is verwerkt: Anne Hathaway, Cate Blanchett, Sarah Jessica Parker, Penelope Cruz en Beyoncé.

In 2002 werd tanzaniet door de American Gem Trade Association opgenomen in de Birthstone List – een lijst van stenen per geboortedatum, die sinds 1912 wordt gepubliceerd. Tanzaniet wordt aanbevolen voor mensen die in december zijn geboren. De steen werd ook een traditioneel geschenk voor de 24e huwelijksverjaardag.

De prijs van een gouden ring met tanzaniet begint bij $300, terwijl oorbellen verkrijgbaar zijn vanaf $150. Omdat tanzaniet een fascinerende en gewilde edelsteen is, zijn sieraden met tanzaniet vaak uitgesproken en royaal van vorm, geregeld geaccentueerd met diamanten. Daardoor kan de prijsklasse aanzienlijk uiteenlopen. Zo heeft een platina ring van Tiffany, bezet met tanzaniet en een cluster diamanten, een prijs van $13.200.

Sieraden met tanzaniet zijn niet alleen te bewonderen in juwelierszaken, maar ook in het enige Tanzanite Museum ter wereld. Het bevindt zich in de stad Arusha, dicht bij het gebied waar de edelsteen wordt gewonnen. Dit museum is een project van het sieradenbedrijf The Tanzanite Experience, dat sinds 2015 bestaat. Het bedrijf maakt oorbellen, ringen, hangers en andere sieraden met tanzanieten. Dankzij het eigen laboratorium kan het de kwaliteit van elke steen garanderen. Het meest kenmerkende onderdeel van The Tanzanite Experience is echter een werkplaats waar Maasai-vrouwen oorbellen en halskettingen vervaardigen in traditionele Afrikaanse stijl. Deze sieraden zijn verkrijgbaar in verschillende merkwinkels in Afrika en online.

Meer weten over reizen in Tanzania?

Ons team denkt graag met u mee. We kennen de belangrijkste bestemmingen in Tanzania uit eigen ervaring. Onze reisspecialisten aan de voet van de Kilimanjaro delen praktische tips en helpen u uw reis zorgvuldig vorm te geven.

Meer interessante artikelen