Sneeuw op de Kilimanjaro. Fotoreportage over het jaar 2021

Hoe zag 2021 eruit voor de beroemde sneeuwkap van de Kilimanjaro? We besloten een volledig kalenderjaar te bekijken en van dag tot dag van bovenaf te volgen hoe Kibo, de hoogste top van de Kilimanjaro, erbij lag. Daarbij hielp een satelliet die de hoogste berg van Afrika regelmatig fotografeert. Hieronder delen we onze observaties, conclusies en beelden.

We krijgen vaak de vraag welke periode van het jaar het meest geschikt is voor het beklimmen van de Kilimanjaro. Daarbij spelen veel factoren een rol: van de drukte op de routes in verschillende maanden tot de weersomstandigheden op de berg. Het weer bestaat op zijn beurt uit meerdere elementen: temperatuur, bewolking, hoeveelheid neerslag, luchtvochtigheid, wind en de aanwezigheid van sneeuw dicht bij de top. Al deze omstandigheden hangen met elkaar samen, en hun onderlinge werking bepaalt het totale weerbeeld op grote hoogte.

Daarom laten we één kalenderjaar zien uit het leven van Kibo, de hoofdtop van de Kilimanjaro met zijn herkenbare krater. Daarnaast gaan we kort in op neerslag en op wat er met de sneeuwmassa’s en gletsjers op de Kilimanjaro gebeurt.

U ziet beelden van de top die door een satelliet zijn gemaakt. De observatieperiode die hier wordt getoond, loopt van december 2020 tot februari 2022. Het volledige jaar 2021 op de berg is maand voor maand vastgelegd. Alle beelden zijn gemaakt door een commerciële satelliet van een derde partij; de kwaliteit is daardoor niet perfect en op sommige afbeeldingen is de top deels "afgesneden". Ook de data verschillen, omdat we telkens de beste beelden hebben geselecteerd. Heel vaak is de Kilimanjaro in wolken gehuld, alsof de berg in een reusachtige sjaal is gewikkeld, waardoor de top op veel dagen door de toegenomen bewolking eenvoudigweg niet zichtbaar is.

De Kilimanjaro door de “ogen” van de satelliet

Wanneer er geen sneeuw ligt, zijn de gletsjers op de top van de Kilimanjaro duidelijk zichtbaar. De ideale periode om ze te bekijken, in elk geval in 2021, was de tijd vóór het tweede regenseizoen: september en oktober, wanneer de oude sneeuw al was gesmolten en de nieuwe sneeuw nog niet was gevallen. Later ziet u hoe dat er van bovenaf uitziet.

In november en december, tijdens het "koude" regenseizoen, kan er veel sneeuw liggen. Soms is de sneeuwbedekking juist opvallend gering, zoals op de beelden van december 2020. Dat is de onvoorspelbaarheid van het weer op de Kilimanjaro.

De gletsjers op de Kilimanjaro verdwijnen. We gebruiken het woord “verdwijnen” om niet in te gaan op de complexe wetenschappelijke details achter dit proces. Spreken over het “smelten” van de gletsjers op de Kilimanjaro is niet helemaal juist, omdat smelten inhoudt dat vast ijs in water verandert, wat alleen mogelijk is bij temperaturen boven nul. Op de top stijgt de temperatuur echter zelden boven -3 °C, waardoor smelten daar zeldzaam en van beperkte betekenis is. Voor het krimpen van de gletsjers is sublimatie een correctere term: ijs gaat daarbij direct over in waterdamp. In grote lijnen nemen de gletsjers op de Kilimanjaro snel in omvang af, en dat is een feit.

Grote hoeveelheden sneeuw kunnen niet alleen wijzen op recente neerslag op de berg, maar ook op perioden met lage temperaturen rond de top; alles hangt af van hoe lang de sneeuw op Kibo zichtbaar blijft. De duur van de sneeuwbedekking wordt bepaald door gunstige weersomstandigheden. Er bestaat duidelijk een direct verband tussen neerslag en de mate waarin de top besneeuwd is. Toch blijft het moeilijk te voorspellen hoe lang de sneeuwkap standhoudt.

Dit is een van de mooiste besneeuwde aanzichten van 2021. Er ligt zo veel sneeuw dat deze tot aan de beroemde Lava Tower reikt en dicht bij School Hut Camp komt. De top van de Kilimanjaro op deze manier zien, zeker op een zonnige dag, is bijzonder zeldzaam.

Opvallend is dat de sneeuw op de top vrijwel de hele maand januari 2021 overvloedig aanwezig bleef. Dat terwijl januari en februari traditioneel als een warme, droge periode worden gezien, en veel bergbeklimmers in deze tijd geen sneeuw op de Kilimanjaro verwachten. Zulke zeldzame momenten zijn aangename verrassingen: ze geven een expeditie naar de hoogste berg van Afrika direct extra karakter en blijven zichtbaar in foto’s en herinneringen.

We hebben eerder geschreven over de seizoenen op de Kilimanjaro. Veel bronnen geven vergelijkbare informatie, gebaseerd op jarenlange wetenschappelijke klimaatobservaties. Houd er echter rekening mee dat er geen "ijzeren" regels bestaan die het weer en de sneeuwsituatie op Kibo nauwkeurig voorspellen. Regenseizoenen kunnen verschuiven, korter of langer worden, en de regen kan variëren van hevig tot licht.

Interessant genoeg bedekte in 2021 een grote hoeveelheid sneeuw bijna een half jaar lang de top. De eerste twee maanden waren voor Kibo bijzonder sneeuwrijk.

Dit geldt echter vooral voor de krater. Op deze foto’s is bijvoorbeeld te zien dat de sneeuw niet altijd tot aan Lava Tower reikte.

Hetzelfde geldt voor School Hut Camp aan de andere kant van de krater. Dat ligt op vrij grote afstand van de sneeuwrand. Iets meer dan een maand eerder, op 16 januari, reikte de sneeuw nog tot beide punten. Waarschijnlijk was de sneeuwlaag vrij dun en bleef zij niet lang liggen.

In maart nam het oppervlak van de sneeuwbedekking merkbaar af. Gewoonlijk markeert deze periode het einde van het droogseizoen op de Kilimanjaro en begint de tijd van warme regens. Dit komt hier het dichtst in de buurt van wat wij als herfst kennen.

Meestal begint het vanaf half maart tot het einde van de maand steeds vaker te regenen. Dat betekent dat de hoogste berg van Afrika meer sneeuw krijgt.

Precies dat zagen we in 2021. In de tweede helft van maart kreeg de Kilimanjaro veel neerslag en werd de volledige top bedekt met een sneeuwkap. De foto van 31 maart laat zien hoe schilderachtig Kibo kan zijn.

April geldt als de natste maand van het jaar, en 2021 vormde daarop geen uitzondering.

Er lag veel sneeuw, en op een bepaald moment bedekte die niet alleen Lava Tower, maar ook de lagergelegen zones. Op dat moment daar zijn moet bijzonder zijn geweest, temeer omdat deze periode als laagseizoen geldt en er dus weinig andere bergbeklimmers op de Kilimanjaro waren. Tijdens uw Kilimanjaro-beklimming kan zo’n winters tafereel zomaar deel van het landschap zijn. Met wat geluk ziet u de zeldzame aanblik van besneeuwde Afrikaanse hooglanden en maakt u indrukwekkende foto’s.

Op de foto van 7 april is goed te zien hoe prachtig de Kilimanjaro kan zijn. De zon schijnt fel en de "kroon van Afrika" licht trots op, als een groet aan de zes hoogste bergtoppen op de andere continenten. Bij het zien van dit beeld wordt duidelijk waarom de mensen van Afrika deze vulkaan de "Shining Mountain" noemden, de betekenis die aan het woord Kilimanjaro wordt gegeven.

Eind april ligt er nog altijd veel sneeuw op de Kilimanjaro. Het was duidelijk een goed jaar: de verwachtingen op basis van observaties kwamen overeen met de werkelijkheid van 2021.

In mei begint de sneeuwzone kleiner te worden. Dat past bij de logica van de seizoenswisseling: de intensiteit van de regenval in de regio neemt af en de temperaturen op de vlaktes en in de uitlopers dalen langzaam. De top van de Kilimanjaro wordt droger.

Juni is de maand waarin de regens meestal ten einde lopen. De Afrikaanse winter, de koudste periode van het jaar, begint.

In juni 2021 viel er weinig neerslag op de Kilimanjaro en nam de sneeuwbedekking snel af.

Naarmate de laatste resten sneeuw verdwijnen, worden de gletsjers duidelijk zichtbaar op satellietbeelden. In de tweede helft van het jaar zijn ze het best te zien.

In juni en juli keren doorgaans grote aantallen reizigers terug naar de bergroutes van de Kilimanjaro. Hoewel deze periode geldt als het lange droogseizoen, is regen zeker mogelijk. Het resultaat daarvan is te zien op de foto hieronder: er ligt opnieuw wat sneeuw op de top van de Kilimanjaro. Waarschijnlijk blijft die echter niet lang liggen.

Augustus is de koudste maand van het jaar. Toch zijn er in deze periode veel bergbeklimmers onderweg. Het "droge" seizoen houdt aan, er ligt weinig sneeuw op Kibo en de gletsjers komen weer onder de sneeuw vandaan.

Zoals eerder gezegd krimpen de gletsjers geleidelijk. Op de huidige satellietfoto’s is dat duidelijk zichtbaar. Op oude foto’s uit de eerste helft van de 20e eeuw, toen er veel sneeuw op Kibo lag, zijn afzonderlijke ijsformaties moeilijk te onderscheiden. Tegenwoordig, nu er veel minder sneeuw ligt, kunnen we de veranderingen van elke afzonderlijke gletsjer volgen.

De geleidelijke achteruitgang van de gletsjers hangt samen met hun vorm. Het zijn hoge, verticale ijswanden, waardoor sneeuw de zijkanten van de gletsjer niet kan bedekken, zelfs niet wanneer er op de top veel sneeuw valt. Juist sneeuw is de belangrijkste bescherming van ijs. Terwijl sneeuw de gletsjer van bovenaf kan afdekken, blijven de steile wanden onbeschermd; ze breken geleidelijk af en storten in. Ook de droge lucht die tijdens lange perioden zonder neerslag aanhoudt, draagt bij aan het krimpen van de gletsjers. Aan de oostzijde, waar de top het vaakst vrij is van bewolking, worden de gletsjers door de zon "ondermijnd".

Sneeuw zou de gletsjers kunnen behouden door ze af te schermen tegen alle vormen van straling en door de lucht eromheen vochtiger te houden. Zo beschermt sneeuw de oppervlaktelaag van het ijs goed tegen sublimatie. Niet de hoeveelheid sneeuwval op één moment is doorslaggevend, maar de frequentie ervan. Hoe vaker sneeuw valt, hoe schoner en helderder deze is; daardoor weerkaatst hij meer zonlicht en wordt uitdroging van de lucht tegengegaan.

Lange perioden zonder sneeuw stellen de gletsjers van de Kilimanjaro echter bloot aan de elementen die ze geleidelijk afbreken.

Hoe paradoxaal het ook klinkt, de opwarming van de aarde zou de gletsjers van de Kilimanjaro kunnen behoeden voor verdwijning. Dat zou in twee fasen kunnen gebeuren: eerst kunnen directe zonnewarmte en infrarode straling de vorm van de gletsjers veranderen door hun scherpe randen van bovenaf af te vlakken. Vervolgens kan, wanneer de hellingen van de gletsjers vlakker zijn geworden, de versnellende atmosferische circulatie boven de Indische Oceaan vaker neerslag in de vorm van sneeuw naar Kibo brengen, waardoor de afgevlakte gletsjers worden bedekt. In dat geval zou het mogelijk zijn om de afname van de gletsjers te vertragen en ze zelfs te laten aangroeien. Dit blijft echter slechts een theorie.

In de praktijk zien we tot nu toe echter alleen dat de gletsjers op de Kilimanjaro van jaar tot jaar kleiner worden.

Elke keer dat de sneeuwbedekking zich uitbreidt, zorgt dat echter voor grote vreugde. Zo ook op de foto’s van eind november en december 2021.

Het tweede regenseizoen valt in november. Het effect van de hevige regenval eind november 2021 is duidelijk zichtbaar.

De sneeuw kan snel smelten, maar bij frequente neerslag blijft de sneeuwbedekking op Kibo langer liggen.

Precies dat gebeurde eind 2021 en begin 2022. Het weer op de Kilimanjaro gaf alle bergbeklimmers een nieuwjaarsgeschenk.

Zo zag het jaar 2021 eruit op het “dak van Afrika”. Tot slot kijken we naar het begin van 2022.

Dit was geen uitzonderlijk jaar, maar eerder een gewoon jaar, met gemiddelde waarden. Uit één kalenderjaar kunnen we geen conclusies trekken over alle jaren, laat staan voorspellingen doen. Het jaar 2021 bevestigde de seizoensgebondenheid van de regens in deze regio en liet een direct verband zien tussen de hoeveelheid neerslag en de omvang van de sneeuwbedekking in en rond de Kilimanjaro-krater.

Wie de sneeuw van de Kilimanjaro met eigen ogen wil zien, kan een expeditie naar de top plannen. Met alle organisatorische vragen helpen we u graag.

Meer weten over reizen in Tanzania?

Ons team denkt graag met u mee. We kennen de belangrijkste bestemmingen in Tanzania uit eigen ervaring. Onze reisspecialisten aan de voet van de Kilimanjaro delen praktische tips en helpen u uw reis zorgvuldig vorm te geven.

Meer interessante artikelen