De 10 oudste bergen ter wereld: toppen met tijdloze verhalen

Wat is de meest opvallende berg ter wereld? Veel mensen denken meteen aan Everest, de hoogste top op aarde. Toch is Everest relatief jong, bijna pasgeboren vergeleken met de oudste bergen ter wereld. Deze oude gebergten, waarvan sommige miljarden jaren teruggaan, zijn niet alleen geologische wonderen; ze dragen ook een diepe culturele en historische betekenis. Ze hebben het landschap gevormd, weerspatronen beïnvloed en een blijvende stempel gedrukt op het leven en de tradities van de gemeenschappen eromheen. In dit artikel reizen we langs de tien oudste bergen op aarde en verkennen we hun historische belang en de blijvende invloed die ze op hun omgeving hebben gehad.

Dat Everest een “pasgeborene” wordt genoemd, is geen steek onder water richting de toeristische sector van Nepal, maar simpelweg een wetenschappelijk feit. Het American Museum of Natural History in New York legt uit dat torenhoge gebergten zoals de Himalaya doorgaans jong zijn. Lagere toppen zijn vaak het resultaat van millennia aan erosie door wind en regen. Wees dus gerust: geef het nog een miljard jaar, en geen van de “Seven Summits” zal nog als het hoogste punt van zijn continent worden beschouwd.

Hoe ontstaan bergen?

Eenvoudig gesteld – net zoals de experts van het American Museum of Natural History in New York het uitleggen – ontstaan de hoogste gebergten ter wereld door platentektoniek: grote delen van de aardkorst botsen op elkaar. Door die botsing worden gesteentelagen omhooggeduwd, vergelijkbaar met de motorkap van een auto die bij een botsing verkreukelt, en zo ontstaat een gebergte. De Himalaya is precies op deze manier gevormd. Vóór deze dramatische opheffing vormden deze bergen de bodem van een oude oceaan.

Bergen kunnen ook ontstaan door vulkanische activiteit. Wanneer een vulkaan uitbarst, stroomt lava naar buiten en stolt deze, waardoor in de loop van de tijd laag na laag wordt opgebouwd tot een berg. Dit proces kan ook leiden tot oude vulkanische eilanden, waar dergelijke activiteit het landschap tot bergachtig terrein heeft gevormd. De Kilimanjaro, een van de grootste uitgedoofde vulkanen ter wereld en de hoogste top van Afrika, is hiervan een duidelijk voorbeeld. Opmerkelijk genoeg is het ook de hoogste vrijstaande berg ter wereld, wat de Kilimanjaro-beklimming bijzonder maakt. Andere bekende vulkanische bergen zijn de Hawaïaanse eilanden en Mount Fuji in Japan.

Top 10 oudste gebergten ter wereld

10. Laurentian Mountains

Locatie: Canada

Hoogste top: Mount Raoul Blanchard, 1.165 meter

Ouderdom: ongeveer 1 miljard jaar

De Laurentian Mountains in het oosten van Noord-Amerika maken deel uit van het Canadees Schild, een van de oudste geologische formaties op aarde. Deze oeroude hellingen bestaan al sinds de tijd van Pangaea, het supercontinent dat ooit bijna alle landmassa’s verenigde, en werden ruwweg een miljard jaar geleden gevormd. Ondanks hun diepe oorsprong dateren de eerste betrouwbare vermeldingen van mensen die in deze regio leefden pas uit 1535.

In dat jaar trof de Franse ontdekkingsreiziger Jacques Cartier verschillende nederzettingen aan in de vallei tussen de dorpen Stadacona en Hochelaga. Hij beschreef zijn reis in een verslag dat in 1863 in Frankrijk werd gepubliceerd.

Toen de Franse ontdekkingsreiziger Samuel de Champlain in 1608 aankwam, waren er in het gebied geen sporen meer van het Laurentiaanse volk. In de 20e en 21e eeuw brachten archeologen echter meer nederzettingen aan het licht en concludeerden zij dat dit volk waarschijnlijk werd uitgeroeid tijdens conflicten tussen stammen.

Tegenwoordig zijn de Laurentian Mountains een geliefde reisbestemming. De eerste skilift van Noord-Amerika werd hier in 1931 geïnstalleerd, en tegen het einde van dat decennium waren de hellingen gevuld met tienduizenden skiërs. Mont-Tremblant is de bekendste plaats tussen deze oude toppen en trekt het hele jaar door bezoekers. In de winter komen mensen er voor skiën, snowboarden, hondensledetochten en sneeuwscootertochten. In de zomer leent de regio zich voor wandelingen, kajakken, fietsen en zelfs golfen.

9. Blue Ridge Mountains

Locatie: Verenigde Staten

Hoogste top: Mount Mitchell, 2.037 meter

Ouderdom: ongeveer 1,2 miljard jaar

De Blue Ridge Mountains zijn een bijzonder populaire bestemming in het oosten van de Verenigde Staten en trekken jaarlijks meer dan 11 miljoen bezoekers met hun dichte bossen, rivieren, meren en watervallen. De Blue Ridge, waarvan de ouderdom op ongeveer 1,2 miljard jaar wordt geschat, vormt een wezenlijk onderdeel van de identiteit van de Appalachen.

Volgens de United States Geological Survey begonnen de Appalachen ongeveer 470 miljoen jaar geleden te ontstaan, met een belangrijke ontwikkelingsfase rond 270 miljoen jaar geleden, toen twee continenten op elkaar botsten. De regio ligt aan de zuidoostelijke rand van de Appalachen, en haar geologische kenmerken zijn een belangrijke reden waarom dit gebergte tot de oudste ter wereld wordt gerekend.

De kenmerkende blauwe zweem van de bergen komt door isopreen, een bijzondere koolwaterstof die wordt afgegeven door de eiken en espen in het gebied. Van een afstand vormt deze stof een blauwe nevel die over de berghellingen ligt.

8. Stirling Range

Locatie: Australië

Hoogste top: Bluff Knoll, 1.100 meter

Ouderdom: ongeveer 1,3 miljard jaar

De Stirling Range ligt in de kustzone van West-Australië en maakt deel uit van het gelijknamige nationale park. Deze bergen ontstonden door de beweging van de Australische tektonische plaat en staan bekend om hun grillige toppen en kliffen.

Bluff Knoll is altijd van betekenis geweest voor de lokale inheemse bevolking, die de berg Pualaar Miial noemde, “vele ogen”. De berg, vaak gehuld in mist, werd door de Aboriginals in het gebied gemeden omdat zij geloofden dat hij de woonplaats was van de geesten van de doden. Tegenwoordig is Bluff Knoll een populaire bestemming, met vanaf de top indrukwekkende uitzichten over het omliggende landschap.

Op Bluff Knoll valt regelmatig sneeuw, en zodra het Bureau of Meteorology dat voorspelt, komen bezoekers uit het hele zuidwesten toegestroomd om dit verschijnsel te zien.

7. St. Francois Mountains

Locatie: Verenigde Staten

Hoogste top: Taum Sauk Mountain, 540 meter

Ouderdom: meer dan 1,5 miljard jaar

De St. Francois Mountains zijn een ander voorbeeld van gebergtevorming door vulkanische activiteit. Bezoekers worden aangetrokken door de ruige toppen, kristalheldere beken, dichte bossen en grotten. Voor industriëlen staat de regio bekend om haar rijke loodafzettingen, die goed zijn voor ongeveer 90% van de loodproductie in de Verenigde Staten.

De hoogste top van het gebergte is Taum Sauk Mountain. Deze is slechts ongeveer 540 meter hoog; toch denken geologen dat het een van de weinige bergen was die niet door oude zeeën werd overspoeld. Gedurende een groot deel van het Paleozoïcum waren de toppen van de St. Francois Mountains eilanden in ondiep water. Op de lagere hellingen zijn nog altijd gefossiliseerde koralen en resten van oude riffen te vinden. Tegenwoordig telt de regio vijf natuurparken. Volgens het Missouri Department of Conservation leven er honderden zeldzame plantensoorten, vissen, vogels en zoogdieren in het gebied.

6. Black Hills

Locatie: Verenigde Staten

Hoogste top: Harney Peak, 2.208 meter

Ouderdom: ongeveer 1,8 miljard jaar

De Black Hills hebben een immense historische, culturele en economische betekenis, zowel voor de Verenigde Staten als voor de inheemse volken. Ze liggen in South Dakota en vormen het oudste gebergte van Noord-Amerika.

De inheemse Amerikaanse stammen die zich als eersten in deze regio vestigden, beschouwden deze bergen als heilig. Zij noemden ze “Paha Sapa”, of “Black Hills”, en werden aan het einde van de 18e eeuw gedwongen tegen het Amerikaanse leger te vechten om hun voorouderlijke land te beschermen.

Dit verhaal begint in 1874, toen een expeditie onder leiding van de Amerikaanse officier George Custer goud ontdekte in de Black Hills. Destijds bepaalde een overeenkomst tussen de inheemse Amerikanen en de Amerikaanse regering dat de Black Hills voor de inheemse volken waren gereserveerd en dat witte kolonisten het gebied niet mochten betreden. Na Custers ontdekking werd die afspraak echter genegeerd, en duizenden goudzoekers trokken naar de heilige Black Hills. Daarmee begon de beruchte Black Hills Gold Rush.

De inheemse stammen begonnen expedities aan te vallen om de toestroom van nieuwkomers tegen te houden. De situatie escaleerde toen de Amerikaanse regering, met voorbijgaan aan het verdrag, besloot de inheemse Amerikanen naar reservaten te verplaatsen en de bergen voor zichzelf op te eisen. Dit leidde tot de Black Hills War.

In deze periode ontstond in de regio een nieuwe stad: Deadwood. De plaats bestaat nog altijd en is tegenwoordig een nationaal historisch monument. De grootste goudmijn, de Homestake Mine, was tot 2002 in bedrijf en produceerde meer dan 1.244 ton goud.

De Black Hills zijn ook beroemd om Mount Rushmore, waar de gezichten van vier Amerikaanse presidenten – George Washington, Thomas Jefferson, Theodore Roosevelt en Abraham Lincoln – in de rots zijn uitgehouwen. De aanleg van dit monumentale beeldhouwwerk vond plaats tussen 1927 en 1941. Tegenwoordig trekt het monument jaarlijks meer dan twee miljoen bezoekers.

Daarnaast bevinden zich in de regio Wind Cave National Park en Jewel Cave National Monument, de twee langste grottenstelsels ter wereld, met een lengte van respectievelijk ongeveer 241 en 290 km. Beide grottenstelsels liggen ondergronds. De Black Hills staan ook bekend om de grootste begraafplaats van Colombiaanse mammoeten op het continent. De resten werden in 1976 ontdekt door een bouwploeg. De opgravingen gaan nog altijd door, al is er op de locatie inmiddels een museum gevestigd.

5. Guiana Shield

Locatie: Zuid-Amerika

Hoogste top: Pico da Neblina, 3.015 meter

Ouderdom: 1,7 tot 2,1 miljard jaar

Het Guianaschild strekt zich uit van Venezuela tot Guyana en Brazilië en beslaat een groot deel van het noorden van Zuid-Amerika. Het is een van de oudste gebergtegebieden van zowel Zuid-Amerika als de wereld, met een ouderdom tot 2,1 miljard jaar. De regio staat bekend om haar ruige terrein, tafelbergen en tropische regenwouden, waar zeldzame planten en dieren leven. Er komen ongeveer 300 soorten zoogdieren voor, tot 500 soorten reptielen en meer dan 1.000 vogelsoorten.

Een ander opvallend kenmerk van het Guianaschild is de aanwezigheid van enkele van de grootste watervallen ter wereld, waaronder Angel Falls, Kaieteur Falls en Cuquenan Falls. De regio is ook rijk aan natuurlijke hulpbronnen zoals goud, diamanten, ijzererts en mangaan, maar de dichte bossen hebben ervoor gezorgd dat deze voorraden grotendeels onaangeroerd zijn gebleven.

Het Guianaschild wordt al eeuwen bewoond door verschillende inheemse stammen, met een geschatte bevolking van ongeveer 1,5 miljoen mensen. Deze gemeenschappen staan bekend om hun terughoudendheid in het contact met de buitenwereld. Ze leven vooral van veeteelt, landbouw, jacht en visserij.

4. Magaliesberg

Locatie: Zuid-Afrika

Hoogste top: Nooitgedacht, 1.852 meter

Ouderdom: ongeveer 2,3 miljard jaar

Het werelderfgoed dat bekendstaat als de “Cradle of Humankind” ligt hier. Het Magaliesberg-gebergte bevindt zich in de provincie North West in Zuid-Afrika. Dit gebied is beroemd om de hoogste concentratie hominide fossielen, met resten die ongeveer 3,5 miljoen jaar oud zijn. Het onderzoek in deze regio gaat door, en UNESCO beschouwt deze fossielen als bewijs dat Afrika inderdaad de “Cradle of Humankind” is.

De Magaliesberg is al miljoenen jaren een plaats van culturele en maatschappelijke overgangen. Deze bergen maakten ooit deel uit van een oude, ondiepe zee en waren later het leefgebied van vroege mensachtigen, oude stammen en, nog later, landbouwgemeenschappen. Tegenwoordig vormen ze een natuurlijk archief van de menselijke evolutie, met sporen van vroeg vuurgebruik, rotstekeningen en stenen muren.

Maar de Magaliesberg staat niet alleen bekend om zijn indrukwekkende historische betekenis. Het gebied is nu een door UNESCO beschermd natuurgebied, waar meer dan 300 zeldzame vogelsoorten leven en talloze dieren voorkomen, waaronder luipaarden, hyena’s, bavianen, zebra’s en meer.

3. Waterberg Mountains

Locatie: Zuid-Afrika

Hoogste top: Geelhoutkop, 1.805 meter

Ouderdom: ongeveer 2,8 miljard jaar

De Waterberg Mountains in de provincie Limpopo in Zuid-Afrika zijn rijk aan historische en culturele betekenis, vergelijkbaar met de Magaliesberg. In dit gebied zijn belangrijke ontdekkingen gedaan, waaronder vroege menselijke resten en uiteenlopende sporen van evolutie, van grotschilderingen tot ruïnes van oude nederzettingen.

Het gebied is een beschermde zone, bekend om zijn prachtige berglandschappen, markante rode zandsteenkliffen en diverse dierenwereld. Sinds 2001 staat het onder bescherming van UNESCO, wat bijdraagt aan het behoud van zijn uitzonderlijke natuurlijke en historische erfgoed.

2. Hamersley Range

Locatie: Australië

Hoogste top: Mount Meharry, 1.253 meter

Ouderdom: ongeveer 3,4 miljard jaar

De Hamersley Range in West-Australië kent een rijke geschiedenis die miljarden jaren teruggaat. De oorsprong van dit gebergte is terug te voeren op de vorming van oude kristallijne gesteenten, die tot de oudste op aarde behoren.

Voordat Europese ontdekkingsreizigers arriveerden, werden de bergen bewoond door lokale Aboriginals. In 1861 ontdekte de Engelse reiziger Francis Thomas Gregory het gebergte en noemde het naar Edward Hamersley, de financier van zijn expeditie. Hamersley werd later een van de eerste kolonisten in koloniaal West-Australië.

Voor het brede publiek en de wetenschappelijke gemeenschap is de Hamersley Range een natuurreservaat, het grootste nationale park van het land, bekend om zijn berglandschappen, watervallen, kloven en bijzondere flora en fauna die zich over miljarden jaren hebben ontwikkeld. Voor de Australische autoriteiten is het echter ook een bron van inkomsten. Het gebergte heeft nog een opvallend kenmerk dat zowel economisch belangrijk als ecologisch problematisch is: het bevat enorme ijzerertsafzettingen. De winning van ongeveer 91 miljoen ton van dit erts per jaar vormt een belangrijk onderdeel van de economie van het land.

Ook in de buurt van Juukan Gorge vonden mijnbouwactiviteiten plaats, waar sporen van menselijke bewoning van 46.000 jaar oud werden gevonden – een uitzonderlijk zeldzame ontdekking op het continent. In 2020 vernietigde Rio Tinto de kloof bij de uitbreiding van de mijn, wat leidde tot een wereldwijd schandaal. Dit resulteerde in onderzoeken en brede discussies over de noodzaak van wijzigingen in de Australische wetgeving.

1. Barberton Makhonjwa Mountains – oudste berg ter wereld

Locatie: Zuid-Afrika en Eswatini

Hoogste top: 1.800 meter

Ouderdom: ongeveer 3,6 miljard jaar

Als het raadsel ooit wordt opgelost hoe continenten ontstonden en hoe leven op aarde verscheen, dan zal dat waarschijnlijk hier zijn, in Afrika, binnen de Barberton Makhonjwa Mountains.

Volgens NASA liggen onder de heuvels en valleien van dit oudste gebergte enkele van de meest oude en best bewaarde lagen vulkanisch en sedimentair gesteente verborgen, met bewijzen voor de vroegste levensvormen op aarde. Sommige rotsformaties worden geschat op 3,2 tot 3,6 miljard jaar oud. Daarom wordt Barberton vaak de “Genesis of Life” genoemd.

In 2014 meldden wetenschappers dat zij in de Barberton-regio bewijs hadden gevonden voor de grootste bekende inslag op aarde. Zij stelden dat de catastrofe ongeveer 3,2 miljard jaar geleden kan hebben plaatsgevonden, op ruwweg 1.000 km van het gebergte. De omvang van de krater, die nog niet is gevonden, werd geschat op 37 tot 58 km.

In 2019 werd in de Barberton-regio buitenaards materiaal ontdekt dat naar schatting 3,3 miljard jaar oud is. Volgens wetenschappers ondersteunt deze ontdekking de theorie dat organische verbindingen uit de ruimte via meteorieten op aarde terechtkwamen en als “bouwstenen” dienden voor het ontstaan van leven op onze planeet.

Het onderzoek naar de oude gesteenten van het oudste gebergte ter wereld gaat tot op de dag van vandaag door. De locatie wordt beschermd door UNESCO.

Meer weten over reizen in Tanzania?

Ons team denkt graag met u mee. We kennen de belangrijkste bestemmingen in Tanzania uit eigen ervaring. Onze reisspecialisten aan de voet van de Kilimanjaro delen praktische tips en helpen u uw reis zorgvuldig vorm te geven.

Meer interessante artikelen