Dieren in Tanzania

Tanzania geldt wereldwijd als een van de belangrijkste safaribestemmingen. Het land telt meer dan 20 nationale parken en 30 beschermde gebieden, waar zelfs volgens voorzichtige schattingen miljoenen grote zoogdieren leven. Die uitzonderlijke biodiversiteit is te danken aan de bijzondere geografische ligging van Tanzania en de uiteenlopende klimaatzones: van de hooggelegen toppen van de Kilimanjaro en Meru tot uitgestrekte savannes, diepe meren, tropische bossen en kustecosystemen langs de Indische Oceaan en de Zanzibar-archipel. 

Daardoor herbergt Tanzania een van de meest herkenbare en veelzijdige dierenwerelden van Afrika. Reizigers ontmoeten er een indrukwekkende rijkdom aan soorten, van de befaamde Big Five tot enorme krokodillen, walvissen en zeldzame vogels. In dit artikel van Altezza Travel leest u meer over de opmerkelijke wilde dieren van Tanzania.

De Big Five in Tanzania

Tot de Big Five behoren de leeuw, het luipaard, de neushoorn, de olifant en de buffel. Oorspronkelijk gebruikten jagers deze term voor de vijf moeilijkste en gevaarlijkste dieren om te bejagen. Tegenwoordig is de Big Five uitgegroeid tot het bekendste symbool van safari's in Afrika.

Afrikaanse savanneolifant

Afrikaanse olifanten behoren tot de Big Five-dieren van Tanzania. Het zijn de grootste landdieren op aarde, met een gewicht van 5.000–6.000 kg en een schouderhoogte tot 3,5 m. Hun gemiddelde levensduur bedraagt 50–70 jaar. Olifanten leven in matriarchale sociale structuren, waarbij het oudste en meest ervaren vrouwtje de kudde naar waterbronnen en gebieden met rijke vegetatie leidt. Elke volwassen olifant eet dagelijks 150–200 kg plantaardig voedsel, waaronder gras, bladeren, takken en schors. Als belangrijke landschapsarchitecten van de savanne vormen olifanten hun omgeving door vegetatie open te breken, paden te creëren en zaden te verspreiden, waarmee zij bijdragen aan het evenwicht van het ecosysteem.

Halverwege de 20e eeuw leefden er in Tanzania enkele honderdduizenden Afrikaanse olifanten, maar stroperij en ontbossing veroorzaakten een sterke afname van de populatie. In 1976 schatte de Wildlife Conservation Society het aantal op 300.000, maar in 2014 was dat gedaald tot slechts 40.000. In het afgelopen decennium is de populatie, dankzij internationale natuurinitiatieven en financiering, hersteld tot ongeveer 60.000 dieren.

Leeuw

De leeuw is na de tijger de grootste katachtige. Binnen de grote katachtigen hebben leeuwen een bijzondere sociale structuur: ze leven in troepen van soms wel 40 dieren. Leeuwinnen verzorgen vooral de welpen en nemen het grootste deel van de jacht voor hun rekening. Mannetjes doen ook mee aan de jacht, maar minder vaak, meestal wanneer grote prooien het doel zijn.

Volgens World Population Review leven er in Tanzania ongeveer 14.500 leeuwen, waarmee het land wereldwijd de grootste leeuwenpopulatie heeft. De belangrijkste bedreigingen voor leeuwen blijven conflicten met boeren en het verlies van leefgebied.

Luipaard

Luipaarden behoren tot de meest ongrijpbare grote roofdieren. Het zijn uitzonderlijke klimmers, die hun prooi vaak de bomen in dragen om die te beschermen tegen hyena's en leeuwen. Luipaarden leven bij voorkeur solitair en nachtactief, waardoor zowel reizigers als onderzoekers ze moeilijk kunnen observeren. Door hun verborgen leefwijze zijn nauwkeurige populatieschattingen lastig te maken.

Een onderzoek uit 1987, aangehaald in het Verdrag inzake de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten uit 2002, schatte de luipaardenpopulatie in Tanzania op 39.000 dieren. Dat aantal bleef aan het begin van de 21e eeuw breed aanvaard. Sindsdien zijn luipaarden volgens de Wildlife Conservation Society verdwenen uit bijna 40% van hun Afrikaanse verspreidingsgebied en kunnen ze binnenkort als kwetsbare soort worden geclassificeerd. 

In 2023 kondigde het Tanzania Wildlife Research Institute plannen aan voor een telling van luipaarden en jachtluipaarden in het land. De eerste resultaten werden in 2024 verwacht, maar waren op het moment van publicatie nog niet vrijgegeven.

Afrikaanse buffel

De Afrikaanse buffel is een groot en krachtig hoefdier, met een gewicht van 700–800 kg of meer. De kenmerkende horens vormen op het voorhoofd een schildachtige structuur en buigen aan de uiteinden omhoog. Buffels leven in kuddes, waarin vrouwtjes en kalveren vaak bij elkaar blijven, terwijl volwassen mannetjes soms kleinere, afzonderlijke groepen vormen.

In Tanzania behoren buffels tot de talrijkste grote herbivoren. Volgens het World Wildlife Fund leven er meer dan 190.000 buffels in het land. Deze herbivoren in Tanzania zijn gewild als trofee, maar uitsluitend in aangewezen legale jachtgebieden en niet als gevolg van stroperij. In de nationale parken van Tanzania is jacht strikt verboden. Altezza Travel verzet zich krachtig tegen de jacht op dieren en neemt deel aan natuurbeschermingsprogramma's in heel Tanzania.

Zwarte neushoorn

In de 20e eeuw kelderde de populatie zwarte neushoorns in Tanzania van enkele duizenden naar slechts enkele honderden dieren, doordat neushoornhoorn zeer gewild werd op de zwarte markt. Dit leidde in de jaren 70 en 80 tot massale uitroeiing door stroperij.

Tegenwoordig staan zwarte neushoorns onder strikte bescherming van de overheid en internationale natuurbeschermingsorganisaties. Dankzij het beschermingsprogramma voor de zwarte neushoorn is hun populatie gegroeid van 161 dieren in 2019 naar 253 in december 2023.

Zwarte neushoorns voeden zich met takken en bladeren van struiken. Ze leven doorgaans in droge landschappen. Toch bezoeken ze dagelijks drinkplaatsen, waar ze urenlang in de modder bij de oever liggen. Ze zijn sterk territoriaal en blijven zelfs tijdens droogte binnen hetzelfde gebied. In tegenstelling tot witte neushoorns leven zwarte neushoorns solitair. Ziet u een paar, dan kunt u er vrijwel zeker van zijn dat het om een moeder met haar kalf gaat.

Andere zoogdieren

Jachtluipaard

Jachtluipaarden staan bekend om hun vermogen om over korte afstanden van 300–500 m snelheden van 100–120 km/u te halen. Hun lichte lichaamsgewicht van 40–65 kg, langgerekte bouw en flexibele wervelkolom maken scherpe bochten mogelijk tijdens de achtervolging van snelle hoefdieren. Tot hun typische prooien behoren Thomson- en Grantgazellen, evenals jonge gnoes en zebra's. 

Recente schattingen wijzen erop dat er 1.500–2.000 jachtluipaarden in Tanzania leven. Daarmee heeft het land een van de grootste populaties in vergelijking met andere landen. Hoewel jachtluipaarden doorgaans als solitaire dieren worden beschouwd, worden in het wild af en toe kleine groepen gezien.

Gevlekte hyena

De gevlekte hyena is het grootste en talrijkste lid van de hyenafamilie. Ondanks het hardnekkige misverstand dat hyena's vooral aaseters zijn, blijkt uit onderzoek dat ze vaak alleen of in groepen jagen en met succes met leeuwen om prooien concurreren. Hyena's hebben een matriarchale sociale structuur. Ze leven in clans onder leiding van dominante vrouwtjes, die vaak groter en agressiever zijn dan de mannetjes.

Gevlekte hyena's komen wijdverspreid voor in de belangrijkste parken van Tanzania. Hun populatie wordt als stabiel beschouwd. Daarom is er in het land geen gedetailleerde telling van deze soort uitgevoerd. De gevlekte hyena behoort ook tot de dieren van de Serengeti. In het Serengeti-ecosysteem wijzen ruwe schattingen op 7.000–8.000 dieren.

Afrikaanse wilde hond

Afrikaanse wilde honden behoren tot de meest sociaal georganiseerde roofdieren. Hun roedels bestaan doorgaans uit 6 tot 20 dieren, elk met een eigen gevlekte vacht. Meestal plant alleen het dominante paar zich voort. De rest van de roedel helpt bij de zorg voor de pups. Hun jachtsucces is uitzonderlijk hoog (70–80%), omdat ze prooien gezamenlijk achtervolgen en strategische manoeuvres gebruiken.

Tegenwoordig staat de Afrikaanse wilde hond op de lijst van bedreigde dieren in Tanzania. Dat komt vooral door vernietiging van leefgebied en ziekten zoals hondsdolheid en hondenziekte, die door zwerfhonden worden overgedragen. Ooit kwamen ze over het hele continent voor, nu leven ze alleen nog in afgelegen gebieden van Oost- en zuidelijk Afrika. Hun populatie wordt geschat op slechts enkele duizenden dieren. In Mkomazi Nationaal Park, nabij Moshi, loopt een beschermingsprogramma om hun populatie te herstellen.

Giraffe

De giraffe is het hoogste landdier. Volwassen mannetjes bereiken een hoogte van 5,5–6 m en wegen 800–1.200 kg. In Tanzania leeft de masaigiraffe, herkenbaar aan zijn onregelmatige, hoekige vlekken. Daarmee onderscheidt hij zich van ondersoorten met gladdere patronen. Giraffen eten vooral acaciabladeren en bladeren van andere bomen, waarbij ze hun 45 cm lange tong gebruiken om het loof van de takken te trekken.

De masaigiraffe stond afgebeeld op de vlag van Tanganyika, zoals het land vóór de onafhankelijkheid heette, en is nu het nationale symbool van Tanzania, beschermd door de overheid. Deze Tanzaniaanse diersoort wordt echter bedreigd door stroperij en verlies van leefgebied, waardoor ze met uitsterven wordt bedreigd. Volgens de International Union for Conservation of Nature (IUCN) is de giraffenpopulatie in de afgelopen drie decennia gedaald van 70.000 naar 35.000 dieren.

Zebra

Zebra's komen wijdverspreid voor op de savannes van Tanzania. Elke zebra heeft een uniek streeppatroon, al zijn de verschillen voor het menselijk oog soms nauwelijks zichtbaar. Vermoedelijk beschermen de strepen tegen bijtende insecten en brengen ze roofdieren in verwarring. Wanneer een kudde rent, desoriënteert het flikkerende effect van de strepen leeuwen, hyena's en wilde honden.

In Tanzania vormen grote populaties steppezebra's, samen met andere antilopen en gazellen, de kern van de grote migratie van de gnoes. Volgens UNESCO herbergt het Serengeti-Masai Mara-ecosysteem het hele jaar door tot 300.000 migrerende zebra's. 

Gnoe

De drijvende kracht achter de grote migratie van de gnoes bestaat uit ongeveer 2 miljoen dieren. Deze soort speelt een cruciale rol in het ecosysteem. Hun uitwerpselen bemesten de bodem, en ze vormen een belangrijke voedselbron voor roofdieren en aaseters in Tanzania. Meestal grazen ze in kuddes van maximaal 500 dieren. 

In Tanzania leven meer dan 35 soorten antilopen en verwante dieren. Tot de meest algemene dieren van Afrika behoren de sierlijke impala's, die grote kuddes vormen. Thomson- en Grantgazellen zijn de favoriete prooi van jachtluipaarden, vanwege hun talrijkheid en kleinere formaat. Andere soorten zijn waterbokken, oryxen (gemsbokken), bosbokken, koedoes en topi's. Samen houden ze de voedselketen in stand door roofdieren van voedsel te voorzien.

Nijlpaard

Het nijlpaard is een grote herbivoor, met een gewicht van 1.500–3.000 kg. Ondanks hun enorme omvang kunnen nijlpaarden over korte afstanden snelheden van 30 km/u bereiken. Ze verdedigen hun territorium agressief, waardoor ze tot de gevaarlijkste grote dieren van Afrika behoren.

De wereldwijde nijlpaardenpopulatie wordt geschat op 125.000–148.000 dieren. Dat aantal is gestegen ten opzichte van 115.000–130.000 in 2017. Ondanks deze geleidelijke groei blijven nijlpaarden een kwetsbare soort. Tanzania herbergt een van de grootste nijlpaardenpopulaties, met ongeveer 20.000 dieren. 

Andere dieren in Tanzania

De dierenwereld van Tanzania is fascinerend, ook door soorten als het wrattenzwijn. Dit wilde varken heeft kenmerkende wratachtige uitsteeksels in het gezicht en gebogen slagtanden. Tijdens een Tanzania-safari trekken wrattenzwijnen vaak de aandacht van kinderen, omdat ze bekend zijn als Pumba uit The Lion King.

Onder de andere zoogdieren leven bavianen in grote troepen; ze kunnen vasthoudend zijn wanneer ze bij toeristische kampeerplaatsen naar voedsel zoeken. Colobusapen en groene meerkatten houden zich op in de boomkronen van bossen. Nachtactieve dieren, zoals galago's, staan bekend om hun luide, doordringende roepen in de avond.

Vogels van Tanzania

Endemische soorten

Tanzania herbergt endemische vogelsoorten die nergens anders ter wereld voorkomen. Het gaat onder meer om de Kilimanjaro-brilvogel, grijsborstfrankolijn, Tanzaniaanse roodsnaveltok, witstaartgraszanger, Tanganyika-maskerwever, zwartmaskeragapornis en langsnavelsnijdervogel. 

Omdat zeldzame soorten een groot risico lopen om uit te sterven, besteden wetenschappers wereldwijd bijzondere aandacht aan hun bescherming, en Tanzania vormt daarop geen uitzondering. Een van de organisaties die zich hiervoor inzet is Nature Tanzania, dat populaties monitort en werkt aan de bescherming van bijzondere vogels tegen uiteenlopende bedreigingen. Altezza Travel is actief betrokken bij deze beschermingsinspanningen.

Flamingo's

In Tanzania komen twee soorten flamingo's voor: de grote flamingo en de kleine flamingo. Deze vogels voeden zich met micro-organismen en algen, die ze met hun snavel uit het water filteren. Daardoor krijgen hun veren een roze tint. Ze leven meestal bij alkalische of zoetwatermeren, waar ze zich verzamelen in enorme kolonies van duizenden dieren.

Struisvogel

Deze vogelsoort in Tanzania is de grootste ter wereld. De struisvogel wordt tot 2,7 m hoog en weegt 100–150 kg. Hoewel hij niet kan vliegen, is hij een uitstekende renner, met snelheden van 60–70 km/u. Mannetjes hebben een zwart verenkleed met witte vleugelpunten, terwijl vrouwtjes grijzer en minder opvallend zijn. Tijdens de paartijd voeren mannetjes uitgebreide baltsdansen uit. Ze laten hun vleugels zakken en heffen ze weer op om vrouwtjes aan te trekken.

Secretarisvogel

De secretarisvogel is een grote roofvogel. Anders dan de meeste klassieke dagroofvogels jaagt en doodt hij zijn prooi bij voorkeur op de grond. Hij heeft lange poten en een opvallende kuif achter op de kop. Zijn dieet bestaat uit slangen, hagedissen, knaagdieren en zelfs kleine vogels. Met zijn krachtige poten deelt hij snelle en nauwkeurige trappen uit aan zijn prooi.

Naast deze soort kent Tanzania ook andere roofvogels, zoals arenden, valken, wouwen, haviken en gieren. Ze spelen allemaal een cruciale rol in het ecosysteem als opruimers, doordat ze dierlijke resten verwerken en populaties van knaagdieren en reptielen helpen reguleren.

Al met al is Tanzania een schatkamer voor ornithologen, met meer dan 1.100 vogelsoorten. Naast de al genoemde soorten kunnen reizigers honingzuigers, wevers, spreeuwen, toerako's, parelhoenders en vele andere vogels zien.

Reptielen in Tanzania

Nijlkrokodil

De nijlkrokodil is een van de grootste zoetwaterroofdieren van Afrika. Hij kan 5–5,5 m lang worden. Hij voedt zich vooral met vissen en zoogdieren die naar het water komen om te drinken. Tijdens de grote migratie liggen krokodillen in hinderlaag wanneer gnoes en zebra's rivieren oversteken.

Slangen

In Tanzania leven meer dan 100 slangensoorten. Tot de gevaarlijkste behoren de zwarte mamba, spugende cobra, Gabonadder en pofadder. De meeste slangen vermijden mensen. Een waarneming tijdens een wildlife-safari in Tanzania is daarom eerder een zeldzaam geluksmoment. Ook Afrikaanse pythons komen in Tanzania voor. Ze zijn niet giftig, maar kunnen antilopen of jonge wrattenzwijnen wurgen.

Hagedissen en kameleons

Tanzania kent een indrukwekkende biodiversiteit aan reptielen, vooral onder de kameleonsoorten. Hun grijpstaarten en lange tongen, die bijna twee keer hun lichaamslengte kunnen bereiken, maken hen efficiënte insectenjagers. Sommige kameleons kunnen snel van kleur veranderen, als aanpassing aan hun omgeving of om emoties zoals angst of agressie te tonen. 

In 2024 ontdekte het team van Altezza Travel tijdens het beklimmen van de Kilimanjaro een kameleon op de hellingen van de berg, op bijna 4.000 m hoogte. Dat was een zeldzame vondst op zo'n grote hoogte.

Zeeleven in Tanzania

De warme wateren van de Indische Oceaan rond de Zanzibar-archipel vormen een ideale leefomgeving voor koraalriffen. Er leven tropische vissen zoals keizersvissen, vlindervissen en anemoonvissen, naast zeeschildpadden, pijlstaartroggen en kleine haaien. De kusten van Zanzibar, Pemba en Mafia zijn populaire bestemmingen voor duikers en snorkelaars.

Het zeeleven van Tanzania reikt echter veel verder dan de kleurrijke rifvissen. In de regio leven verschillende dolfijnensoorten, waaronder tuimelaars en langsnuitdolfijnen. Ook majestueuze mantaroggen en walvishaaien komen er voor. Daarnaast trekken bultruggen en potvissen langs de kust, wat de rijkdom van het mariene ecosysteem verder vergroot.

Meer weten over reizen in Tanzania?

Ons team denkt graag met u mee. We kennen de belangrijkste bestemmingen in Tanzania uit eigen ervaring. Onze reisspecialisten aan de voet van de Kilimanjaro delen praktische tips en helpen u uw reis zorgvuldig vorm te geven.

Meer interessante artikelen