Vogels kijken op Mafia-eiland en aan de zuidkust van Tanzania

Welkom bij deze uitgebreide gids voor vogels kijken in Tanzania. We nemen u mee langs de uiteenlopende vogelhabitats van dit Oost-Afrikaanse land, van de betoverende bossen dicht bij de Indische Oceaan tot het fascinerende Mafia-eiland, beide gerenommeerde bestemmingen voor vogelrijkdom in het zuiden van Tanzania. In dit artikel belichten we de bijzondere vogelsoorten die in deze gebieden leven en delen we een kennersblik op de beste plekken om vogels te observeren. Bent u geïnteresseerd in het noorden van Tanzania, lees dan ook onze uitgebreide gidsen over vogels kijken in de Serengeti en de Ngorongoro, en in de nationale parken Kilimanjaro en Arusha. De vogelgebieden rond Dar es Salaam, waaronder Zanzibar, komen aan bod in een apart artikel. De gebieden ten westen van de regio’s die we hier beschrijven, vindt u in onze blog over vogels kijken in Selous, Nyerere, Mikumi en Ujungwa.

Ten oosten van het bekende Selous Game Reserve liggen meerdere kleinere locaties die ornithologisch interessant zijn en ook voor vogelliefhebbers veel te bieden hebben. Niet overal bestaan volledige soortenlijsten, en sommige gebieden zijn te klein om in een selectie op te nemen. Daarom noemen we vooral de meest interessante plekken: bestemmingen die de moeite waard zijn voor reizigers die een vogelreis door Tanzania plannen.

Kustbossen van het district Rufiji

Van de 20 bosreservaten in het district Rufiji zijn er slechts twee voldoende onderzocht: kleine bosfragmenten tussen Selous en de delta van de Rufiji-rivier.

Deze gebieden bieden een bijzondere kans om fascinerende vogelsoorten te zien, waaronder de zuidelijke slangenarend (Circaetus fasciolatus), Angolapitta (Pitta angolensis), boswever (Ploceus bicolor), kleine gele vliegenvanger (Erythrocercus holochlorus) en Livingstones vliegenvanger (Erythrocercus livingstonei). De laatste twee soorten leven aan verschillende oevers van de rivier: de gele soort bewoont de noordelijke oever van de Rufiji, terwijl zijn naaste verwant (Livingstones vliegenvanger) aan de zuidelijke oever voorkomt.

Typische soorten voor dit gebied zijn de bruinkoppapegaai (Poicephalus cryptoxanthus), bleekbatis (Batis soror) uit de familie van de lelklauwieren (Platysteiridae), groene bosklauwier (Telophorus viridis), Uluguru-honingzuiger (Anthreptes neglectus) en bijvoorbeeld de Zanzibar-roodwever (Euplectes nigroventris).

De delta van de Rufiji-rivier, waar de rivier uitmondt in de Indische Oceaan, laten we hier buiten beschouwing, omdat er in dit gebied nog niet veel soorten zijn onderzocht. Toch zullen ook deze plekken voor vogelaars interessant zijn om verder te verkennen.

Mafia-eiland

Mafia is een eilandengroep in de Indische Oceaan, tegenover de Rufiji-delta en op 25 kilometer van het vasteland van Tanzania. De archipel bestaat uit het hoofdeiland, eveneens Mafia genoemd, en meerdere kleine eilanden en zandbanken die tijdelijk zichtbaar worden bij laagwater. De eilanden zijn opgebouwd uit koraalsteen en zijn daardoor geliefd bij zowel duikers als natuurbeschermers. Op Mafia-eiland werd het eerste mariene park van Tanzania opgericht.

Het ecosysteem van Mafia omvat mangrovemoerassen, struikvegetatie, graslanden en enkele kustbossen die door de uitbreiding van landbouw zijn aangetast. Toch herbergt de ornithologische zone van Mafia-eiland, met Chole Bay, de zuidkust van het hoofdeiland, nabijgelegen eilandjes en de wateren ertussen, ongeveer 200 vogelsoorten.

Eén soort die op Mafia-eiland in grote aantallen voorkomt, is de krabplevier (Dromas ardeola), een vogel van de kust van de Indische Oceaan. De naam verwijst naar zijn voedsel: uiteenlopende schaaldieren, die hij met zijn krachtige snavel uit de harde schalen van krabben en weekdieren weet te halen. Het is boeiend om te zien hoe deze vogels jagen: ze sluipen snel naar hun prooi toe, slaan toe met een felle beweging en snijden hun vangst daarna in stukken. Aan de oevers van Chole Bay zijn honderden krabplevieren te zien.

Grote aantallen trekvogels worden hier waargenomen, waaronder de krombekstrandloper (Calidris ferruginea), Terekruiter (Xenus cinereus) en zilverplevier (Pluvialis squatarola). De grote kuifstern (Thalasseus bergii), een imposant lid van de familie Laridae, gedijt uitstekend in deze regio. Deze opvallende vogel dankt zijn naam aan de zwarte kuif achter op de kop. Door zijn karakteristieke verschijning zou hij moeiteloos model kunnen staan voor een markant vogelpersonage in een animatiefilm.

Grote kuifsterns eten vooral vis, maar vullen hun menu soms aan met schelpdieren en andere schaaldieren. Dankzij hun uitzonderlijke gezichtsvermogen, waarmee ze ver kunnen kijken en zelfs door lichte mist heen scholen vis onder water kunnen onderscheiden, zijn ze bijzonder effectieve jagers. Dat komt door de gespecialiseerde bouw van hun netvlies, dat rode olie in de kegeltjes bevat en daardoor het contrast versterkt. De kusten van de kleine eilanden ten zuiden van Mafia vormen een geliefd foerageergebied voor de grote kuifsterns.

Een andere indrukwekkende vogelsoort op de eilanden is de goliathreiger (Ardea goliath), genoemd naar zijn kolossale formaat: hij kan tot 152 centimeter hoog worden. Goliathreigers zijn bedreven in het vangen van grote vissen, maar moeten waakzaam blijven, omdat hun prooi kan worden afgepakt door andere soorten, zoals ooievaars, pelikanen en zelfs arenden.

Andere vogels die hier worden waargenomen zijn de westelijke rifreiger (Egretta gularis), wenkbrauwspoorkoekoek (Centropus superciliosus), ook bekend als Lark-heeled Cuckoo, en Bearded Scrub Robin (Cercotrichas quadrivirgata). Om precies te zijn gaat het om de ondersoort Cercotrichas quadrivirgata greenwayi. Deze vogel is endemisch voor Mafia en Unguja, het eiland dat beter bekendstaat als Zanzibar.

Kustbossen van het district Kilwa

Ten zuiden van de Rufiji-delta, tussen Selous en de Indische Oceaan, ligt het district Kilwa. Hier bevinden zich 15 bosreservaten die samen één belangrijk vogelgebied vormen. Niet al deze kleinere reservaten zijn goed onderzocht, waardoor er weinig gegevens beschikbaar zijn over de soorten die er leven. Het landschap bestaat uit geïsoleerde lage heuvels, bosgebieden en mangroven.

Tot de interessante soorten die u hier kunt zien behoren de Reichenows honingzuiger (Anthreptes reichenowi), de zuidelijke slangenarend (Circaetus fasciolatus), die veel voorkomt langs de Tanzaniaanse kust, en andere roofvogels zoals Wahlbergs arend (Hieraaetus wahlbergi), Ayres' havikarend (Hieraaetus ayresii), kroonarend (Stephanoaetus coronatus) en Afrikaanse koekoekswouw (Aviceda cuculoides). Vooral die laatste is interessant om te observeren, omdat ornithologen nog weinig weten over het gedrag van deze soort. Het is een zeer schuwe vogel die alleen leeft en jaagt. De koekoekswouw is zeldzaam, waardoor waarnemen en fotograferen geduld en geluk vraagt. De Afrikaanse koekoekswouw geeft de voorkeur aan bossen en soms aan opener terreinen, zoals savannes met struikgewas of tuinen aan de rand van steden.

De gevlekte grondlijster (Geokichla guttata) is in deze gebieden te zien van november tot en met mei, al is ook daarvoor enige geluk nodig. Het is een grote lijster met donkere vlekken aan de onderzijde van het lichaam. Ondanks zijn uitgesproken uiterlijk is de gevlekte grondlijster vrij moeilijk te ontdekken. Bovendien is het in het algemeen een zeldzame soort, die helaas met uitsterven wordt bedreigd door verlies van leefgebied.

Een van de trekvogels die in deze streken verschijnt, is de wespendief (Pernis apivorus), een lid van de familie Accipitridae. In verschillende talen heeft hij andere namen, maar de namen die naar wespen verwijzen, en niet naar bijen of honing, zijn het meest correct. Deze roofvogels zoeken vooral wespenlarven en -poppen, die ze bemachtigen door nesten in de grond open te breken. De vogel kan lange tijd op lage takken zitten, terwijl hij voorbijvliegende wespen volgt en zo hun nestplaats opspoort. Daarna vliegt hij van de tak, vernielt het nest met gesloten ogen en haalt zijn favoriete voedsel eruit. Zijn dichte verenkleed beschermt hem tegen wespensteken. Soms vult de wespendief zijn dieet aan met larven van hommels en bijen, maar ook met kikkers, muizen, kleine vogels en, zelden, fruit.

Andere trekvogels die overwinteren in het zuidelijke kustgebied van Tanzania zijn de Amoervalk (Falco amurensis) en de roetvalk (Falco concolor).

Onder de plaatselijke bewoners zullen vogelaars graag een glimp opvangen van zulke fraaie soorten als de Livingstones toerako (Tauraco livingstonii) en de purperkuiftoerako (Gallirex porphyreolophus). Die laatste wordt in veel bronnen ook vermeld onder de naam Tauraco porphyreolophus. Beide vertegenwoordigers van de toerako’s zijn helder van kleur, opvallend en bijzonder mooi. De purperkuiftoerako geldt als nationale vogel van het Koninkrijk Eswatini, een land in zuidelijk Afrika dat vroeger het Koninkrijk Swaziland heette.

Ook de gestreepte langstaartkoekoek (Cercococcyx montanus) komt in deze gebieden voor. Als broedparasiet heeft hij meerdere gastsoorten. In Tanzania behoort de Sharpes akalat (Sheppardia sharpei) daar vaak toe. Een van de mooiste vogels van de regio is de Böhms bijeneter (Merops boehmi). Deze soort wordt doorgaans aangetroffen in dicht bos met veel lichtinval, in dit geval in de kustzone. In opener bos kunt u de Böhms stekelstaartgierzwaluw (Neafrapus boehmi) tegenkomen. Beide soorten zijn vernoemd naar de Duitse Afrika-onderzoeker en zoöloog Richard Böhm, die in de 18e eeuw moedig reisde, eerst naar Zanzibar en daarna naar het vasteland van Oost-Afrika en de gebieden van de huidige Democratische Republiek Congo. Böhm was een van de eerste wetenschappers in deze regio en bestudeerde actief de lokale vogels en zoogdieren. Hij ontdekte veel nieuwe vogelsoorten en stuurde talrijke ornithologische rapporten naar Europa. Helaas overleed hij op 29-jarige leeftijd na een malaria-aanval, diep in Afrika bij het Upemba meer, dat hij had ontdekt.

In de bosreservaten van het district Kilwa zijn meerdere soorten uit het geslacht Phyllastrephus te zien, dat vooral uit loofbuulbuuls bestaat, evenals bijvoorbeeld de roodstaartmierlijster (Neocossyphus rufus) en Bearded Scrub Robin (Cercotrichas quadrivirgata). Deze laatste wordt beschouwd als endemisch voor de eilanden Unguja en Mafia, maar verschijnt ook op het vasteland net ten zuiden van de archipel.

Kustbossen van het district Lindi

Het district Lindi ligt in het zuidoosten van Tanzania. Het ornithologische gebied omvat meerdere bosreservaten. Het gaat om bosfragmenten op plateaus of op kleine verhogingen en ruggen. Slechts de helft van alle bosgebieden is hier onderzocht.

Onder de soorten die er leven, zijn bekende populaties van de Oostkust-akalat (Sheppardia gunningi) en de gevlekte grondlijster (Geokichla guttata). Ook de groene baardvogel (Stactolaema olivacea), die bijzonder graag vijgen eet, en een vogel met een fraaie verschijning en zang, de groenkopwielewaal (Oriolus chlorocephalus), zijn hier waargenomen. Deze laatste heeft een olijfgroene borst en een gele buik.

Hoge bergen ontbreken hier, maar toch is de aanwezigheid gemeld van enkele bergsoorten, zoals de witborstalethe (Chamaetylas fuelleborni) en de veelkleurige bosklauwier (Chlorophoneus multicolor/Telophorus multicolor). Die laatste vogel is niet typisch voor Tanzania, waardoor de vondst in de bossen van Lindi een interessante waarneming is die bevestiging door ervaren vogelaars vraagt.

Ook de donkere wever (Ploceus bicolor), Kretschmers langsnavel (Macrosphenus kretschmeri), Livingstones vliegenvanger (Erythrocercus livingstonei) en Angolapitta (Pitta angolensis) zijn hier waargenomen. Omdat rivieren vanaf het plateau naar beneden stromen, leven er ook vogels die permanent in de buurt van water verblijven, zoals de Afrikaanse vinpoot (Podica senegalensis) en witrugkwak (Gorsachius leuconotus).

Andere typische bewoners van het gebied zijn de zwartbuikglansspreeuw (Notopholia corusca), groene bosklauwier (Telophorus viridis) en zuidelijke slangenarend (Circaetus fasciolatus).

Nog verder naar het zuiden, bijna bij de grens met Mozambique, zijn meerdere kleine ornithologische zones aangewezen. Ze zijn echter zeer slecht onderzocht, daarom beschrijven we de gebieden Newala en Mtwara, samen met Mnazi Bay, hier niet afzonderlijk. Bovendien verschillen ze niet sterk van de noordelijker gelegen locaties die we al hebben besproken.

Fijn dat u ons vandaag op deze reis hebt vergezeld, en we hopen u ooit hier in Tanzania te mogen verwelkomen. Over alle andere plekken om vogels te kijken in Tanzania leest u meer in het overzichtsartikel van Altezza Travel: "Tanzania. Top 10 locaties voor vogels kijken".

Meer weten over reizen in Tanzania?

Ons team denkt graag met u mee. We kennen de belangrijkste bestemmingen in Tanzania uit eigen ervaring. Onze reisspecialisten aan de voet van de Kilimanjaro delen praktische tips en helpen u uw reis zorgvuldig vorm te geven.

Meer interessante artikelen