52 redenen 
Gratis pdf 
Bericht via WhatsApp 
Gratis gesprek plannen 
Safari De Afrikaanse baobab (Adansonia digitata) is een waar natuurwonder. De stam van deze loofboom kan een diameter van ruim 10 meter bereiken en honderdduizenden liters water opslaan, waardoor hij kan overleven in de zware omstandigheden van de droge savanne. Het is bovendien een van de weinige bomen op aarde die ouder dan 2.000 jaar kan worden. In lokale legendes staat hij bekend als "de omgekeerde boom" – een passende bijnaam, want zijn brede, grillig uitwaaierende takken lijken inderdaad op wortels die naar de hemel reiken.
"U, trouwe baobab, vertrouweling, thuis, vesting, bron van water, medicijnkast, honingboom, mijn toevlucht, mijn laatste schuilplaats... U beschermt mij. Ik buig voor u." – Een vrij vertaalde passage uit het Afrikaans, afkomstig uit de novelle The Expedition to the Baobab Tree van de Zuid-Afrikaanse schrijfster Wilma Stockenström. Het verhaal volgt een tot slaaf gemaakte vrouw die onderdak vindt in een enorme boom.
De baobab, ook bekend als Adansonia, komt voor op Madagaskar, in Afrika, Australië en zelfs in enkele delen van Azië, waar de mens hem heeft geïntroduceerd. Genomisch onderzoek heeft echter bevestigd dat het geslacht zijn oorsprong vindt op Madagaskar. In de natuur zijn acht baobabsoorten bekend: zes daarvan zijn endemisch op Madagaskar, één komt van nature voor in Australië en één op het Afrikaanse vasteland. Op die Afrikaanse soort richten we ons hier.
Hoe ziet de Afrikaanse baobab eruit?
Baobabs groeien doorgaans alleen, los van andere baobabs. Hun vorm is zo uitzonderlijk dat ze nauwelijks met een andere boom te verwarren zijn – ze lijken op vrijwel geen enkele boom die wij kennen.
Stam van de baobab
De stam is massief, met een brede, verstevigde voet, en kan een diameter van 10–14 meter bereiken. Meestal bestaat hij uit meerdere stammen die rond een holle kern met elkaar zijn vergroeid. Die holte ontstaat door rotting en vertering van het binnenste hout. In sommige gevallen is de lege ruimte het gevolg van verschillende stammen die vanuit de wortels in een cirkelvormige structuur samensmelten. De bast is doorgaans grijsbruin en relatief glad.
Vezels uit de baobabbast worden vaak gebruikt voor touwen, manden, stoffen en zelfs snaren voor muziekinstrumenten. De meeste bomen zouden sterven als hun bast onderaan de stam wordt verwijderd, maar de baobab niet: hij kan zijn bast zonder schade opnieuw vormen.
Bladeren van de baobab
Baobabs verliezen hun bladeren tijdens het droogseizoen en blijven elk jaar ongeveer acht maanden kaal. Opmerkelijk genoeg krimpt de diameter van de stam in die periode vaak met 2–3 cm, doordat het watergehalte in de boom met ongeveer 10% daalt.
Bloemen van de baobab
Baobabs zijn niet alleen loofbomen, maar ook bloeiende bomen. Hun grote, ronde bloemen met een doorsnede van 10–20 cm kunnen zowel in het droge als in het natte seizoen verschijnen. De zachte witte bloemblaadjes zijn ongeveer 8 cm lang en breed. De bloemen openen zich in de schemering, laten een bundel meeldraden zien en blijven open tot de dageraad.
Ze verspreiden een sterke, zoete geur om dieren en vogels aan te trekken, de belangrijkste bestuivers van de boom. Het hele bloeiproces duurt echter maar één nacht. Tegen de ochtend verwelken de bloemen en verandert de geur in een scherpe, bedorven lucht. De volgende bloei volgt een jaar later.
Wat maakt de baobab zo bijzonder?
De baobab, of de "omgekeerde boom", behoort tot de langstlevende ter wereld. In de gebieden waar hij groeit, wordt de baobab door lokale gemeenschappen gewaardeerd als bron van voedsel, grondstoffen en beschutting tegen regen en stormen.
Om beter te begrijpen hoe uitzonderlijk deze bomen zijn, kijken we naar hun bijzondere eigenschappen:
Baobabs zijn levende watertanks
De bast van de baobab heeft een sponsachtige structuur die tijdens het regenseizoen grote hoeveelheden water opneemt en opslaat. De U-vormige takken helpen regenwater langs de stam omlaag te leiden, zodat de boom zo veel mogelijk vocht kan opnemen. Het water wordt geleidelijk opgenomen in het vaatweefsel van de boom en opgeslagen in cellen, die als reservoirs functioneren.
Dankzij deze cellen kan een grote baobab meer dan 130.000 liter water vasthouden. Daardoor groeit de boom uit tot een enorme omvang, terwijl hij relatief weinig energie verbruikt.
De baobab behoort tot de langstlevende bomen
Baobabs groeien langzaam, afhankelijk van de grondwaterstand en de hoeveelheid regen. Hun leeftijd bepalen is lastig: ze vormen wel jaarringen, maar die zijn vaag en onbetrouwbaar om jaren mee te tellen. In sommige jaren ontstaan meerdere ringen, terwijl er in andere jaren geen enkele ring wordt gevormd.
Wetenschappers gebruiken een speciale koolstofdateringsmethode om de leeftijd van een specifieke baobab vast te stellen. Pas recent hebben moderne technieken onderzoekers in staat gesteld een studie uit te voeren met de AMS-methode (Accelerator Mass Spectrometry) en resultaten te verkrijgen die het dichtst bij de werkelijke leeftijd liggen. Daaruit bleek dat de oudst bekende baobab ongeveer 1.150 jaar oud is. Deze boom staat bekend als de "Big Tree" en bevindt zich bij de Victoriawatervallen in Zimbabwe.
Daarvoor was Panke de recordhouder in levensduur: een Afrikaanse baobab die ongeveer 2.500 jaar in Zimbabwe groeide, maar helaas tussen 2010 en 2011 volledig instortte.
De exacte oorzaak van de dood van Panke is, net als bij veel andere oeroude baobabs, onbekend. Wetenschappers vermoeden echter dat klimaatverandering een rol speelt.
Deze bomen vrezen geen droogte – en zelfs geen vuur
Afrikaanse baobabs leven in hete, droge savannes; de natuur heeft ze daarom bestand gemaakt tegen langdurige droogte en natuurbranden. Hun dikke, vuurbestendige bast en stevige fruitschalen zijn opmerkelijk ongevoelig voor vuur. Volwassen bomen van meer dan 15 jaar oud kunnen intense hitte gemakkelijk doorstaan, terwijl jongere bomen, ook als ze door vuur beschadigd raken, kunnen herstellen doordat de bast opnieuw aangroeit.
Diezelfde veerkracht geldt voor baobabzaden. Hun buitenste schaal is extreem hard en bijna ondoordringbaar. Zaden kunnen pas ontkiemen nadat ze aan hoge temperaturen zijn blootgesteld of door het spijsverteringsstelsel van een dier zijn gegaan. Deze extreme omstandigheden verzwakken vermoedelijk de schaal, waardoor die barst en de kiem kan doorbreken.
Dieren blijken een sleutelrol te spelen in de verspreiding van baobabs. In Afrika zijn vooral bavianen, giraffen en olifanten belangrijk. Die laatste zijn van bijzonder belang, omdat zij de voornaamste eters van baobabvruchten zijn; voor hen vormen die vruchten een essentiële bron van kalium. Daarom ziet u in de nationale parken van Tanzania vaak baobabs met zichtbare sporen van slagtanden. En als een olifant een baobab omverduwt, sluiten antilopen zich al snel bij het maal aan.
De eerste vermeldingen van de Afrikaanse baobab
Een van de vroegst bekende vermeldingen van de Afrikaanse baobab werd opgetekend door de beroemde Arabische reiziger uit de 14e eeuw . Tijdens zijn reis door West-Afrika was hij verbaasd over de dikte van deze vreemde, reusachtige bomen en beschreef hij ze in zijn reisnotities.
De eerste botanische beschrijving van de baobab werd in 1592 gemaakt door de Venetiaanse arts en botanicus Prospero Alpini. In zijn boek over de Egyptische flora introduceerde hij de term ba hobab, afgeleid van het Arabische bu hibab – "vrucht met veel zaden".
De wetenschappelijke naam Adansonia werd gegeven ter ere van de Franse ontdekkingsreiziger en botanicus Michel Adanson, die een gedetailleerde botanische beschrijving van de Afrikaanse baobab maakte, inclusief uitvoerige tekeningen. Opmerkelijk genoeg dronk Michel Adanson tijdens zijn verblijf in Afrika tweemaal per dag baobabsap, omdat hij dacht dat het goed was voor zijn gezondheid. Later vernoemde de Zweedse botanicus Carl Linnaeus het geslacht Adansonia naar hem. De naam "baobab" bleef echter hangen en wordt tot op de dag van vandaag veel gebruikt.
Wat is de grootste baobab?
Sagole is de onbetwiste kampioen onder de levende baobabs. In het Venda, de taal van een van de Bantu-volkeren, heet deze boom "Muri kunguluwa", wat vrij vertaald "de boom die brult" betekent.
De Sagole-baobab staat in de provincie Limpopo in Zuid-Afrika, dicht bij de grens met Zimbabwe. Zijn stam heeft een diameter van 10,8 meter en een omtrek van bijna 33 meter, waarmee hij de dikste boom van het hele continent is. Toch is Sagole naar baobabmaatstaven niet bijzonder oud. Volgens koolstofdatering is hij slechts ongeveer 800 tot 900 jaar oud.
Kunnen mensen baobabvruchten eten?
De baobab is altijd een zeer waardevolle voedselbron geweest voor lokale gemeenschappen. Zelfs Michel Adanson, naar wie de baobab werd vernoemd, schreef over de uitzonderlijke voedingswaarde van de vrucht. Daarnaast worden ook de wortels en bladeren van deze opmerkelijke plant in de keuken gebruikt.
Jonge, verse bladeren kunnen bijvoorbeeld in sauzen worden gekookt of worden gedroogd en tot poeder vermalen als smaakmaker – een essentieel ingrediënt in de bekende miyan kuka-soep met kip en gedroogde vis, een populair gerecht in Noord-Nigeria. Baobabzaden worden tot meel gemalen en ook gebruikt om olie te produceren. De overgebleven zaadkoek wordt aan vee gevoerd.
De baobabvrucht valt niet van de boom wanneer ze rijp is, zoals de meeste vruchten doen. In plaats daarvan blijft ze hangen en wordt ze als het ware in de zon "gebakken". Na ongeveer zes maanden wordt de groene, fluweelachtige schil hard en lijkt die op een kokosnootschil. Binnenin wordt het vruchtvlees volledig droog.
Wat is de legende van de Afrikaanse baobab?
Volgens een legende van de volkeren langs de Zambezi in Zuidoost-Afrika maakte de baobab, ooit te hoog en te trots, de goden boos. In hun woede rukten zij de boom uit de grond en slingerden hem ondersteboven terug de aarde in. Men gelooft daar dat kwade geesten ongeluk brengen aan iedereen die het waagt een jonge witte baobabbloem te plukken: een leeuw zal die persoon doden. Hoe grimmig deze legende ook klinkt, ze heeft een duidelijke functie: de baobab bloeit zelden en blijft slechts één nacht vruchtbaar. Hoe minder mensen de bloemen plukken, hoe groter de kans dat de boom zich voortplant.
Een andere merkwaardige legende vertelt over een reusachtige python die in de stam van een baobab leefde. De lokale bevolking vereerde hem en vroeg om regen en overvloedige oogsten – en de slang verhoorde hun gebeden. Maar op een dag kwam er een "witte man" die de python doodschoot, waarna pijnlijke, lange jaren van droogte en hongersnood volgden. Sommige dorpsoudsten beweren dat ze op stormachtige nachten nog steeds het boze sissen van de oude baobabs kunnen horen.
In Zambia, in Kafue, een van de grootste nationale parken van het land, staat een baobab die bekendstaat als Konda Kamwale – ook wel "de boom die meisjes verslindt" genoemd. Volgens lokale overleveringen werd de baobab verliefd op vier mooie jonge vrouwen. Maar toen zij met andere mannen trouwden, opende de jaloerse boom tijdens een onweersbui zijn stam en bood hun beschutting. De vrouwen verdwenen spoorloos. Er wordt gezegd dat u tijdens hevige regen nog altijd het droevige huilen kunt horen van de meisjes die binnenin opgesloten zitten.
Inheemse gemeenschappen langs de Limpopo in Zuid-Afrika geloven nog steeds dat een jonge jongen lang en sterk zal opgroeien als hij wordt gewassen in water waarin baobabbast heeft geweekt.
Wat symboliseert de baobab in Afrika?
Naast de al genoemde namen staat de Afrikaanse baobab ook bekend als de "Tree of Life". En misschien is dat wel de meest symbolische naam van allemaal. Deze uitzonderlijke boom speelt een cruciale rol in het in stand houden van veel ecosystemen op het Afrikaanse continent. Al honderden jaren is hij niet alleen een essentiële voedselbron voor mensen en dieren, maar heeft hij ook een diepe culturele betekenis voor veel lokale gemeenschappen.
De baobab is een symbool van lang leven en van de blijvende kracht van de natuur. Onwankelbaar tegenover tegenslag belichaamt hij veerkracht en het vermogen om onder de zwaarste omstandigheden te overleven. Veel Afrikaanse volkeren beschouwen de baobab als een heilige krachtboom – een plek waar ouderen kennis horen door te geven aan jongere generaties. In de mythologie wordt de baobab vaak beschreven als een verbinding tussen hemel en aarde, tussen de tastbare wereld en de spirituele wereld.
Groeien er baobabs in Amerika?
Baobabs komen van nature niet voor in Amerika, maar zijn wel te vinden in bepaalde tropische en subtropische gebieden waar het klimaat teelt mogelijk maakt. Hoewel de natuurlijke leefgebieden van Adansonia-soorten in Afrika, Madagaskar en Australië liggen, zijn baobabs geïntroduceerd op plaatsen als Florida, het Caribisch gebied en delen van Midden- en Zuid-Amerika.
In deze gebieden worden ze meestal aangeplant in botanische tuinen, parken en op particuliere terreinen, om sierwaarde of voor educatieve doeleinden. Ze groeien echter niet in het wild in Amerika en blijven buiten hun oorspronkelijke continenten relatief zeldzaam. Door hun opvallende uiterlijk en ecologische waarde worden ze in warme klimaten over de hele wereld steeds populairder.
Kunt u een baobab kweken in de VS?
Ja, u kunt een baobab kweken in de Verenigde Staten, maar alleen in warme regio's zoals Zuid-Florida, Zuid-Texas en delen van Zuid-Californië, waar de temperatuur boven het vriespunt blijft. Baobabs hebben volle zon nodig, goed doorlatende grond en zeer weinig water, vooral tijdens hun rustperiode in de winter.
In koelere klimaten kunnen ze in potten worden gekweekt en naar binnen worden gehaald wanneer de temperatuur daalt. Hoewel ze langzaam groeien, kunnen baobabs met de juiste verzorging en omstandigheden uitgroeien tot bijzondere, langlevende sierbomen.
Waar ziet u baobabs in Tanzania?
De savanne is de natuurlijke leefomgeving van de baobab. Daarom zijn deze indrukwekkende bomen te zien in veel parken en natuurreservaten in heel Oost-Afrika, en in Tanzania in het bijzonder. Van al die plekken is Tarangire Nationaal Park vooral beroemd om zijn grote populatie majestueuze baobabs.
Tarangire staat ook bekend om zijn hoge concentratie olifanten. Volwassen dieren en jonge kalveren verzamelen zich in kuddes langs de Tarangire-rivier, die tijdens het droogseizoen over vele kilometers de enige waterbron wordt. In het park leeft daarnaast een rijke verscheidenheid aan wilde dieren, waaronder giraffen, zebra's, hyena's, buffels, leeuwen en nog veel meer.
Ook in Ruaha Nationaal Park ziet u reusachtige baobabs, samen met kuddes olifanten, grote leeuwentroepen en veel andere kenmerkende dieren van Afrika. Net als Tarangire is het park vernoemd naar een rivier – de Ruaha – die tijdens het droogseizoen, van juni tot december, talloze dieren aantrekt.
Ruaha is een van de droogste parken van Tanzania, maar zoals we hebben gezien, vormt dat voor baobabs geen probleem. Het is bovendien het op een na grootste nationale park van het land, terwijl het er opvallend rustig blijft. Ruaha is een paradijs voor vogelliefhebbers: bijna de helft van alle vogelsoorten die in Tanzania voorkomen, is hier te zien.
Alle content op Altezza Travel wordt samengesteld op basis van deskundige inzichten en grondig onderzoek, in lijn met ons Redactioneel beleid.
Meer weten over reizen in Tanzania?
Ons team denkt graag met u mee. We kennen de belangrijkste bestemmingen in Tanzania uit eigen ervaring. Onze reisspecialisten aan de voet van de Kilimanjaro delen praktische tips en helpen u uw reis zorgvuldig vorm te geven.
Kilimanjaro en andere bergen 
Safari's in Tanzania 
Over Tanzania 
Eilanden van Tanzania