Kigoma, Tanzania

Kigoma is een stad en het bestuurlijke centrum van de gelijknamige regio in het westen van Tanzania, dicht bij de grens met Burundi. De stad ligt aan de oever van het Tanganyikameer – het langste zoetwatermeer ter wereld en, na het Baikalmeer, het op één na diepste.

Deze streek draagt sporen van zware voetstappen: karavanen met slaven en ivoor, bombardementen tijdens de Eerste Wereldoorlog, belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen en historische ontmoetingen. Hier in de buurt werden voor het eerst de beroemde woorden “Dr. Livingstone, neem ik aan?” uitgesproken, en nog altijd vaart het laatste schip van de Duitse Keizerlijke Marine over het meer, nadat het uit de diepte werd gelicht. In dit artikel van Altezza Travel leest u meer over de geschiedenis, natuurwonderen en belangrijkste bezienswaardigheden van Kigoma.

Vóór de komst van Europeanen was Kigoma een belangrijk knooppunt voor de karavaanhandel. In het begin van de 19e eeuw gebruikten Arabische handelaren uit Zanzibar de nederzetting Ujiji, tegenwoordig een buitenwijk van Kigoma, als strategische basis voor de slavenhandel en de export van ivoor. Ujiji vormde het eindpunt van de Central Trade Route, die zich over meer dan 1.200 km uitstrekte vanaf de kustplaats Bagamoyo aan de Indische Oceaan.

Vanaf het midden van de 19e eeuw richtten Europese ontdekkingsreizigers hun aandacht op deze regio. De eerste Europeanen die Ujiji bereikten en het Tanganyikameer zagen, waren de Britse ontdekkingsreizigers Richard Burton en John Speke in 1858. Toch werd Kigoma om een andere gebeurtenis wereldberoemd – daarover zo meteen meer.

Het Tanganyikameer

Het Tanganyikameer is het langste zoetwatermeer ter wereld, met een lengte van ongeveer 676 km, en het op één na diepste na het Baikalmeer. Op sommige plaatsen bereikt het een diepte van 1.471 meter. Daarmee behoort het Tanganyikameer tot de grootste zoetwaterreservoirs ter wereld, goed voor tot wel 18% van de voorraad zoet water op onze planeet.

Het meer strekt zich van noord naar zuid uit langs de Oost-Afrikaanse Riftvallei, een zone van tektonische breuken, en vormt een natuurlijke grens tussen Tanzania, Burundi, de Democratische Republiek Congo en Zambia. In het meer leven ongeveer 1.000 vissoorten, waarvan ruwweg een kwart nergens anders op aarde voorkomt.

Voor duikers is dit een uitstekende locatie. Lokale hotels en touroperators verhuren uitrusting, maar reizigers moeten rekening houden met één belangrijk detail: het Tanganyikameer ligt op 773 meter boven zeeniveau. Daardoor gelden duiken hier als hoogteduiken, waarvoor de juiste training vereist is.

Ook zonder duikuitrusting bieden zwemmen en snorkelen in de lagunes langs de kust bijzondere ontmoetingen met het eigen aquatische leven van het meer. Bij de keuze van een zwemplek is voorzichtigheid geboden: hier leven nijlpaarden en nijlkrokodillen, waardoor afgelegen, niet-gecontroleerde stranden onveilig kunnen zijn. Het meer leent zich bovendien uitstekend voor kajakken, kanoën en sportvissen.

In februari 2025 startten de vier landen aan het meer een vijfjarig project om bedreigingen voor de biodiversiteit tegen te gaan. Wetenschappers maken zich zorgen over een sombere mondiale statistiek: in de afgelopen 100 jaar zijn populaties van zoetwatersoorten met 84% afgenomen. Menselijke activiteit – vervuiling door afvalwater, plastic en industrieel afval, evenals overbevissing – is de oorzaak. Nu rond het meer bijna 10 miljoen mensen wonen en dat aantal blijft groeien, staat het ecosysteem van Tanganyika steeds sterker onder druk.

Ujiji – de ontmoetingsplaats van Dr. Livingstone en Henry Stanley

De Schotse ontdekkingsreiziger en missionaris David Livingstone wijdde een groot deel van zijn leven aan de bestudering van Afrika. In 1869 trok hij, gedreven door zijn zoektocht naar de bron van de Nijl, Centraal-Afrika in. Jarenlang bleef elk bericht van hem uit, wat geruchten over zijn dood aanwakkerde. Later bleek dat zijn brieven Zanzibar simpelweg nooit hadden bereikt, maar zijn langdurige stilte deed velen geloven dat hij was verdwenen.

In januari 1871 kreeg Henry Stanley, journalist bij de New York Herald, de opdracht hem te vinden. Na aankomst op Zanzibar vernam hij bij het Britse consulaat dat Livingstones basiskamp een hut in Ujiji was. De reis duurde 7 maanden en in oktober–november bereikte Stanley het dorp aan het meer. Lokale bewoners brachten hem naar de hut, waar hij de zieke Europeaan aantrof. Toen hij naderbij kwam, sprak hij de historische woorden: “Dr. Livingstone, neem ik aan?” Livingstone knikte.

Deze ontmoeting maakte een einde aan de speculaties over Livingstones lot en werd een mijlpaal in de verkenning van Centraal-Afrika. Ujiji kreeg wereldwijde aandacht en in 1878 opende de London Missionary Society er een missiepost. Niet lang daarna verrezen er een monument voor Livingstone en een klein museum – beide zijn vandaag nog te bezoeken.

Stoomschip Liemba: de Zwarte Parel van Tanganyika

De Liemba is niet zomaar een veerboot – het is een levend monument dat al meer dan een eeuw over het Tanganyikameer vaart. Het verhaal begon in 1913, toen de Duitse regering opdracht gaf voor de bouw van een stoomschip om haar positie in Duits-Oost-Afrika te versterken. Het schip kreeg de naam Graf von Götzen, werd in Duitsland gebouwd, in duizenden onderdelen gedemonteerd, in kratten verpakt en naar Tanzania verscheept. Vanuit Dar es Salaam werd de lading naar Kigoma vervoerd, waar het schip opnieuw werd opgebouwd en te water gelaten.

Toen in 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbrak, werd de Graf von Götzen snel omgebouwd tot oorlogsschip. Bewapend met kanonnen werd het de belangrijkste militaire macht op het Tanganyikameer. Maar in 1916 keerde het tij. Vijandelijke troepen rukten op en bedreigden Kigoma en het schip. Om te voorkomen dat het in handen van de tegenstander zou vallen, lieten de Duitsers het op een ongebruikelijke manier zinken: ze vulden het met zand en bedekten de motoren met vet, in de hoop het later weer te kunnen bergen.

De Belgen wisten het schip in 1918 te lichten, maar tijdens een storm in 1920 zonk het opnieuw. Na de oorlog kwam Tanganyika onder Brits bestuur. In 1924 borgen en restaureerden de Britten het vaartuig, dat in 1927 opnieuw in de vaart kwam als de Liemba – een veerboot voor passagiers en vracht.

Vandaag is de Liemba de oudste nog varende passagiersveerboot ter wereld. Tot voor kort verbond zij Tanzania, de DRC en Zambia over het water. In juli 2024 droeg de Tanzaniaanse regering het schip over aan het Kroatische Brodosplit JSC en Dar es Salaam Merchant Group voor een grote reparatie, die volgens planning tot juli 2026 duurt.

Gombe Stream en Mahale Mountains Nationale Parken

De regio Kigoma herbergt ook twee uitzonderlijke nationale parken – Gombe Stream en Mahale Mountains – bekend om hun wilde chimpanseepopulaties en schitterende landschappen.

Gombe Stream Nationaal Park ligt ongeveer 15–20 km ten noorden van Kigoma. Met slechts 70 km² is het een van de kleinste parken van Tanzania. Ondanks zijn beperkte omvang kreeg het in 1960 internationale bekendheid, toen primatoloog Jane Goodall er begon aan haar baanbrekende onderzoek naar het gedrag van chimpansees in het wild. Haar ontdekkingen veranderden het wetenschappelijke inzicht in primaten ingrijpend.

Vandaag krijgen reizigers de kans om over dezelfde paden te lopen als Jane Goodall een halve eeuw geleden en, tijdens een trekking door tropisch bos, wilde chimpansees en andere bosbewoners te observeren: groene bavianen, rode franjeapen, roodstaartapen en blauwe meerkatten, maar ook honingdassen en een grote verscheidenheid aan vogels, reptielen en amfibieën.

Andere activiteiten zijn wandelingen door de bergen, kajakken langs de oever, duiken, sportvissen, een bezoek aan het dorp Mwamgongo en een rondleiding door het huis van Goodall.

Mahale Mountains Nationaal Park ligt in de tegenovergestelde richting, ongeveer 120 km ten zuiden van Kigoma. Het park is vernoemd naar de Mahale-bergketen langs de oever van Tanganyika. Het is veel groter dan Gombe, beslaat ongeveer 1.600 km² en herbergt een van de grootste chimpanseepopulaties ter wereld, met tot wel 1.000 dieren.

Mahale geldt als een van de beste plekken ter wereld voor chimpanseetrekking. De paden zijn langer en fysiek zwaarder dan die in Gombe, maar de beloning is een diepe kennismaking met de ongerepte natuur van dit deel van Afrika. Naast chimpansees leven er in het park veel andere primaten en grote zoogdieren, zoals buffels, zebra’s, giraffen, antilopen, olifanten, nijlpaarden, leeuwen, luipaarden, hyena’s en jakhalzen. De regio kent bovendien een bijzonder gevarieerd landschap, van dicht bergregenwoud en bamboestruiken tot schilderachtige watervallen en zandstranden.

Kigoma in het kort

Meer weten over reizen in Tanzania?

Ons team denkt graag met u mee. We kennen de belangrijkste bestemmingen in Tanzania uit eigen ervaring. Onze reisspecialisten aan de voet van de Kilimanjaro delen praktische tips en helpen u uw reis zorgvuldig vorm te geven.

Meer interessante artikelen