Antilope versus gazelle: wat is het verschil?

Antilopen en gazellen uit elkaar houden is niet altijd eenvoudig – en daar is een goede reden voor. Alle gazellen zijn antilopen, maar niet alle antilopen zijn gazellen. Wat maakt een gazelle dan tot een gazelle? En welke soorten antilopen bestaan er? In dit artikel lichten we enkele van de meest fascinerende kenmerken van deze elegante dieren uit.

Om de onderlinge verschillen binnen de antilopen beter te begrijpen, kijken we eerst naar de definities van antilopen en gazellen en hun plaats binnen het dierenrijk.

Wat is een antilope?

Er zijn ongeveer 100 soorten antilopen, waarvan het merendeel in Afrika voorkomt. Deze groep is bijzonder divers. Tot de bekendste behoren de blauwe gnoes, belangrijke dieren binnen de grote migratie over de Serengeti en de Maasai Mara. Ze kunnen tot 1,5 meter hoog worden en rond de 250 kg wegen. Sommige antilopen zijn nog groter. De grootste van allemaal is de reuzenelandantilope, die een hoogte van 1,8 meter kan bereiken en tot 1.000 kg kan wegen.

Hoe zit het met gazellen?

Gazellen vormen een subgroep van de antilopen en behoren vooral tot het geslacht Gazella, al worden sommige soorten ingedeeld bij verwante geslachten zoals Eudorcas en Nanger. Ze zijn aanzienlijk kleiner dan grote antilopen zoals de elandantilope. De meeste gazellen worden niet hoger dan 1,1 meter bij de schouder. 

De indeling van gazellen kan eveneens enigszins verwarrend zijn, al minder dan die van antilopen in het algemeen. Een van de bekendste is de Thomsongazelle, ook wel Tommie genoemd. Deze gazelle is vernoemd naar de Schotse ontdekkingsreiziger Joseph Thomson, een van de eersten die het land van de Maasai bestudeerde. De soort leeft in Tanzania en Kenia.

Met hun slanke, gracieuze lichaam en lange poten zijn gazellen gebouwd voor snelheid en wendbaarheid. Afhankelijk van de soort wegen ze meestal tussen 15 en 75 kg. Hun bepalende kenmerk is snelheid: sommige soorten, zoals de Thomsongazelle, halen sprintsnelheden tot 80–90 km/u, met korte versnellingen die mogelijk 97 km/u bereiken.

Hoe herkent u tijdens een safari het verschil tussen een gazelle en andere antilopen? Eenvoudig is het niet: sommige antilopen lijken in uiterlijk en gedrag sterk op gazellen, maar zijn het helemaal niet. De impala is een goed voorbeeld: slank, middelgroot en uitzonderlijk snel, maar geen gazelle. Tegelijkertijd bestaat er een andere antilope die sterk op een impala lijkt en bijna dezelfde grootte en hetzelfde gewicht heeft, maar wél een gazelle is: de Grantgazelle. De sleutel tot het onderscheid ligt in de vorm van de hoorns.

Gazellen versus antilopen: belangrijkste verschillen

Wat zijn dan de belangrijkste verschillen tussen gazellen en andere antilopen? Het zijn er misschien niet veel, en ze springen niet altijd meteen in het oog, maar ze bestaan wel degelijk.

Hoorns

Bij de meeste antilopesoorten hebben alleen de mannetjes hoorns. Bij gazellen hebben daarentegen vaak zowel mannetjes als vrouwtjes hoorns. Interessant weetje: antilopen werpen hun hoorns niet af zoals herten dat doen. Ze blijven gedurende het hele leven van het dier doorgroeien.

Gazellehoorns zijn scherp en buigen licht naar achteren. Bij andere antilopen is de variatie groter: hoorns kunnen spiraalvormig zijn, sterk gekromd of een heel andere vorm hebben.

Leefgebied

Gazellen leven alleen op droge, open vlaktes en woestijnsteppen, waar beweging op hoge snelheid in hun voordeel werkt. Ze zijn niet afhankelijk van waterbronnen, omdat ze vocht halen uit de planten die ze eten.

Sommige antilopesoorten bewonen eveneens open savannes, maar veel soorten zijn aangepast aan bossen, struikgewas, moerasgebieden of zelfs bergachtige streken, meestal op plekken waar meer water beschikbaar is.

Uiterlijk en grootte

Alle antilopen zijn overwegend bruin, met grijze, roodachtige of gele tinten, en hebben meestal een witte buik. Hun kleur varieert van lichte zandtinten tot donkerbruin. Veel soorten hebben donkere strepen of markeringen op de kop.

Gazellen zijn doorgaans lichter van kleur en gelijkmatiger getint, wat ze in open gebieden betere camouflage geeft.

Ook in grootte is er een duidelijk verschil. Gazellen vallen binnen een relatief smalle bandbreedte: ze zijn niet heel groot en niet heel klein. Hun schouderhoogte ligt meestal tussen 54 en 120 cm. Antilopen laten daarentegen veel meer variatie zien. Tot deze groep behoren reuzen zoals de elandantilope, maar ook zeer kleine soorten zoals de dikdik en de koningsantilope. De kleinste antilopen zijn bij de schouder slechts 25–30 cm hoog en wegen maar 3,5 kg.

Gedrag

Gazellen staan bekend om hun pronksprongen: hoge, verticale sprongen waarbij alle vier de poten loskomen van de grond. Wetenschappers weten niet zeker waarom ze dit doen, vooral wanneer er roofdieren in de buurt zijn. Een theorie is dat het een teken van kracht is, alsof de gazelle laat zien dat achtervolgen geen zin heeft.

Gazellen zijn over het algemeen sneller en wendbaarder dan andere antilopen. Hun lichte, smalle lichaam, kleine kop op een lange hals en slanke poten maken rennen, springen en snel van richting veranderen mogelijk. Ze kunnen sprinten met snelheden tot 80–95 km/u.

Ironisch genoeg behoren springbokken tot de beste springers onder de antilopen. Ze lijken sterk op gazellen, maar worden vanwege verschillen in de kaak ingedeeld in een apart geslacht, Antidorcas, Grieks voor geen-gazelle. Met stijve poten kunnen ze tot 2 meter hoog springen.

Alle antilopen zijn kuddedieren. Hun kuddes tellen vaak honderden dieren. Dat geldt vooral voor migrerende gnoes, waarvan kuddes kunnen samensmelten tot enorme groepen van duizenden dieren.

Gazellekuddes tellen soms ook honderden dieren, maar vaker verzamelen ze zich in kleinere groepen, meestal rond 10 dieren en soms enkele tientallen. Ziet u een kleine groep antilopen, dan is de kans groot dat het gazellen zijn.

Dieet

Een ander verschil is deels te vinden in het dieet. Alle antilopen zijn planteneters, en dat geldt voor gazellen voor 100%. Bij sommige andere antilopesoorten bestaan echter interessante uitzonderingen. Duikers, kleine antilopen die in de tropische bossen van Afrika leven, zijn waargenomen terwijl ze eieren, vogels en zelfs kikkers aten. Daarmee zijn ze technisch gezien omnivoren.

Met oefening, bijvoorbeeld tijdens een safari, wordt het steeds eenvoudiger om verschillende antilopesoorten van elkaar te onderscheiden. Wanneer u Grantgazellen in het wild een paar keer hebt gezien, verwart u ze niet snel meer met impala’s. Daarmee wordt het kiezen van een bestemming meteen de eerste stap in uw reisplanning.

Beste plekken in Tanzania om gazellen en antilopen te zien:

• Tarangire Nationaal Park
• Ngorongoro-krater
• Serengeti Nationaal Park

Elk van deze parken herbergt talrijke soorten antilopen en gazellen, waardoor u ze goed naast elkaar kunt vergelijken. En als u twijfelt, helpen uw ervaren gidsen graag met herkenning en delen ze interessante feiten over deze dieren. Tijdens een safari in Tanzania wordt dat samenspel van landschap en dieren van dichtbij zichtbaar.

Meer weten over reizen in Tanzania?

Ons team denkt graag met u mee. We kennen de belangrijkste bestemmingen in Tanzania uit eigen ervaring. Onze reisspecialisten aan de voet van de Kilimanjaro delen praktische tips en helpen u uw reis zorgvuldig vorm te geven.

Meer interessante artikelen