Welke taal wordt het meest gesproken in Afrika? Top 10

Volgens UNESCO worden op het Afrikaanse continent tussen de 1.500 en 3.000 talen gesproken, inclusief dialecten. Elk daarvan draagt sporen van duizenden jaren migratie en koloniale geschiedenis. Toch hebben slechts enkele tientallen talen een officiële status gekregen of erkenning verworven als lingua franca. Deze veelgesproken talen worden gebruikt in bestuur, onderwijs en interculturele communicatie. In dit artikel verkent Altezza Travel de meest gesproken talen in Afrika. 

1. Swahili

• Aantal sprekers: meer dan 230 miljoen

Swahili is de meest gesproken Afrikaanse taal. De taal wordt actief gebruikt in Tanzania, Kenia, Uganda, Rwanda, de Democratische Republiek Congo, en daarnaast in Burundi, Zuid-Soedan, Somalië, Mozambique, Malawi, Zambia en de Comoren. Het aantal moedertaalsprekers is echter relatief klein en wordt geschat op ongeveer 15–20 miljoen.

Swahili ontstond aan de oostkust van de Indische Oceaan. Oorspronkelijk was het een weinig bekend dialect dat werd gesproken door lokale boeren, vissers en veehouders. Naarmate de handel in de regio groeide, ontwikkelde het zich tot een gemeenschappelijke omgangstaal voor iedereen die er aankwam. Door de eeuwen heen voegden immigranten uit andere Afrikaanse regio's, Europese kolonisten en handelaren uit Azië en het Midden-Oosten elementen uit het Arabisch, Portugees, Engels, Duits en Hindi toe aan het Swahili. Die taalkundige mengvorm hielp de taal uitgroeien tot een van de populairste talen van zowel Afrika als de wereld. 

Vandaag de dag wordt Swahili onderwezen op veel scholen en universiteiten, is de taal sterk aanwezig in de media en wordt zij jaarlijks op 7 juli gevierd tijdens de door UNESCO ingestelde Wereld Swahili-taaldag. Ook de Afrikaanse Unie heeft Swahili erkend als officiële taal. Swahili behoort tot de Bantoetak van de Niger-Congotalen.

2. Engels

• Aantal sprekers: 130–250 miljoen

Engels is een officiële taal in Zuid-Afrika, Kenia, Nigeria, Tanzania, Ghana, Uganda, Zambia, Liberia en veel andere Afrikaanse landen. In totaal wordt de taal gesproken in 27 van de 54 Afrikaanse landen, al lopen de beheersingsniveaus sterk uiteen.

Volgens de internationale onderwijsorganisatie EF Education First, die de English Proficiency Index samenstelt, springt Zuid-Afrika eruit onder de Engelstalige Afrikaanse landen. Het land staat wereldwijd op de 10e plaats en blijft daarmee veel Europese landen voor, waaronder Roemenië, België, Finland, Italië, Frankrijk, Tsjechië en Zwitserland. Kenia staat op plaats 19, terwijl Nigeria de 30e positie inneemt. Andere Afrikaanse landen staan aanzienlijk lager.

De World Linguistic Society noemt ondertussen Uganda, Zambia, Zuid-Afrika en Kenia, in die volgorde, als de belangrijkste Engelstalige Afrikaanse landen. Zoals World Atlas opmerkt, waren al deze landen ooit Britse koloniën en erkennen zij Engels nu als officiële taal. Deze koloniale erfenis is een belangrijke reden waarom niet-Afrikaanse talen in veel delen van het continent wijdverbreid blijven.

3. Arabisch

• Aantal sprekers: ongeveer 213,5 miljoen

Arabisch heeft in Afrika het grootste aantal moedertaalsprekers. Volgens het wereldwijde dataproject World Data spreken meer dan 213 miljoen mensen Arabisch als eerste taal, inclusief verschillende dialecten. Telt men ook degenen mee die Arabisch als tweede taal gebruiken, bijvoorbeeld om de Koran te lezen, dan ligt het aantal aanzienlijk hoger. Onder de grote talen van Afrika voert Arabisch de lijst aan wat betreft moedertaalsprekers, terwijl Swahili en Engels domineren als lingua franca's.

Arabisch is vooral wijdverbreid in Noord-Afrika en is een officiële taal in Egypte, Algerije, Marokko, Tunesië, Libië, Soedan, Mauritanië, Tsjaad, Djibouti, Somalië en de Comoren. De taal ontstond op het Arabisch Schiereiland en bereikte Afrika in de 7e eeuw met de verspreiding van de islam. Tegenwoordig woont bijna de helft van alle Arabischtaligen ter wereld op het Afrikaanse continent. Egypte is het dichtstbevolkte Arabischtalige land, waar veruit het grootste deel van de bevolking de taal dagelijks gebruikt. 

4. Frans

• Aantal sprekers: 167 miljoen

Volgens het Observatorium van de Franstalige Wereld (ODSEF) zijn er wereldwijd 327 miljoen Franstaligen – en meer dan de helft daarvan woont in Afrika. Frans is de officiële taal in Benin, Burkina Faso, Burundi, Kameroen, de Comoren, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Tsjaad, Ivoorkust, Djibouti, Gabon, Guinee, Madagaskar, Mali, Niger, Rwanda, Senegal, de Seychellen, Togo en de DRC.

Opmerkelijk genoeg melden de archieven van de U.S. Library of Congress dat Kinshasa, de hoofdstad van de DRC, meer Franstaligen telt dan Parijs.

Frans kwam tijdens de koloniale periode naar Afrika: in de 19e en vroege 20e eeuw veroverde Frankrijk uitgestrekte gebieden in West-, Equatoriaal en Noord-Afrika. De taal werd gebruikt in het koloniale bestuur en onderwijs, en diende voor administratie en interetnische communicatie. Na de onafhankelijkheid behielden veel landen Frans als officiële taal, en tot op heden speelt het een belangrijke rol in het sociale en politieke leven.

5. Hausa

• Aantal sprekers: tot 70 miljoen

Hausa is de taal van het Hausa-volk en wordt op grote schaal gesproken in West- en Centraal-Afrika – in Benin, Kameroen, Burkina Faso, Tsjaad, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Congo, Ghana, Eritrea, Soedan, Niger en Togo. Het oorspronkelijke schrift was gebaseerd op het Arabische schrift, maar tijdens de koloniale periode stapte de taal over op het Latijnse alfabet, dat nog altijd wordt gebruikt.

Net als Swahili wordt Hausa veel gebruikt als lingua franca in handel, politiek, onderwijs en media. Kranten, boeken, radio en televisie worden allemaal in het Hausa gemaakt.

Volgens Science Direct, een peerreviewed academisch platform, beschikt Hausa over enkele van de meest uitgebreide woordenboeken en grammaticale naslagwerken onder de Afrikaanse talen. Ondanks dit belang werd Hausa aanvankelijk echter niet erkend als officiële taal van de Afrikaanse Unie (AU). In 2022, tijdens de 35e AU-vergadering, werd Swahili de eerste Afrikaanse taal met een officiële AU-status. Daarvoor waren alleen Arabisch, Engels, Frans, Portugees en Spaans officieel. Tegenwoordig vermeldt de website van de AU "alle Afrikaanse talen" als officieel, naast die vijf.

6. Amhaars

• Aantal sprekers: tot 60 miljoen

Amhaars is na Arabisch de meest gesproken Semitische taal ter wereld; Arabisch telt wereldwijd meer dan 100 miljoen sprekers. Amhaars wordt vooral gesproken in Ethiopië, waar het fungeert als officiële en verbindende taal tussen uiteenlopende etnische groepen. De taal is ook te horen in Eritrea en binnen diasporagemeenschappen in Egypte, Kenia, Uganda, Zuid-Afrika, Djibouti, Soedan en zelfs de VAE.

Amhaars is een van de weinige veelgebruikte Afrikaanse talen met een eigen schrift. Het schriftsysteem bestaat uit 34 basistekens, die elk veranderen afhankelijk van de bijbehorende klinkers, waardoor een systeem ontstaat met meer dan 270 symbolen. Amhaars heeft bovendien een rijke literaire traditie, met onder meer kronieken van Ethiopische keizers zoals Tewodros II, religieuze teksten en fictiewerken.

7. Yoruba

• Aantal sprekers: 40–45 miljoen

Yoruba wordt gesproken in West-Afrika, vooral in Nigeria, het dichtstbevolkte land van Afrika, Benin en delen van Togo, Sierra Leone, Ghana en Ivoorkust. Volgens de Knowledge 4 All Foundation wordt Yoruba ook gesproken in diasporagemeenschappen in Cuba, Brazilië, de VS en het VK. Het totale aantal sprekers wordt geschat op 40–45 miljoen.

Yoruba is een toontaal met drie basistonen: hoog, midden en laag, die de betekenis van een woord kunnen veranderen. Het schrift is gebaseerd op het Latijnse alfabet, aangevuld met diakritische tekens om tonen en klanken aan te geven. Yoruba wordt veel gebruikt in het dagelijks leven, wordt onderwezen op scholen in Nigeria en Benin, en is bovendien een van de belangrijkste talen van Nollywood, de Nigeriaanse filmindustrie.

8. Oromo

• Aantal sprekers: tot 45 miljoen

Oromo wordt veel gesproken in Noordoost-Afrika, met name in Ethiopië, waar het Oromo-volk ongeveer 40% van de bevolking uitmaakt. De taal wordt ook gesproken in delen van Kenia, Somalië en Egypte. In Ethiopië is Oromo, naast Amhaars, een belangrijke nationale taal en wordt de taal gebruikt in bestuur, media en onderwijs. In Kenia leven ongeveer acht afzonderlijke Oromo-groepen.

Lange tijd had Oromo geen officiële status door de dominante positie van het Amhaars in keizerlijk Ethiopië. Pas in de tweede helft van de 20e eeuw begon de taal te verschijnen in drukwerk en onderwijs. In de jaren 90 werd het Latijnse alfabet ingevoerd, waardoor Oromo toegankelijker werd voor onderwijs en communicatie als lingua franca.

9. Igbo

• Aantal sprekers: meer dan 30 miljoen

Igbo is de taal van het Igbo-volk en wordt veel gesproken in het zuidoosten van Nigeria, evenals in gemeenschappen in Kameroen, Equatoriaal-Guinea, Sierra Leone, São Tomé, de VS, het VK, Canada en delen van Cuba, Barbados en Jamaica. Volgens Oxford Bibliographies spreken meer dan 30 miljoen mensen Igbo, van wie de meesten moedertaalsprekers zijn.

Sinds de koloniale tijd wordt Igbo geschreven met het Latijnse alfabet. Daarvoor werd een symbolisch schrift, Nsibidi, gebruikt door het Ekpe-genootschap voor rituele en geheime communicatie. Tegenwoordig heeft Igbo een sterke literaire aanwezigheid, mede dankzij Chinua Achebe's roman Things Fall Apart, die, hoewel in het Engels geschreven, de invloed van Europese kolonisatie op de traditionele Afrikaanse samenleving levendig verbeeldt. Achebe ontving in 2007 de International Booker Prize.

Ondanks de dominantie van Engels, de officiële taal van Nigeria, blijft Igbo voor miljoenen mensen de belangrijkste communicatietaal, ook buiten Nigeria. De taal wordt bovendien onderwezen aan enkele Nigeriaanse universiteiten en weekendscholen.

10. Portugees

• Aantal sprekers: ongeveer 30 miljoen

Portugees is een officiële taal in zes Afrikaanse landen: Angola, Mozambique, Guinee-Bissau, São Tomé en Príncipe, Kaapverdië en Equatoriaal-Guinea. Met uitzondering van Equatoriaal-Guinea waren al deze landen ongeveer 450 jaar Portugese koloniën; tegenwoordig vormen zij de PALOP-groep (Países Africanos de Língua Oficial Portuguesa – Afrikaanse landen met Portugees als officiële taal).

Portugees ontstond uit Noord-Portugese dialecten en werd in de 13e eeuw een officiële taal. In de 15e eeuw begonnen Portugese ontdekkingsreizigers Afrika te koloniseren. In de loop van de tijd vermengde de taal zich met lokale talen, waardoor verschillende creooltalen ontstonden die vandaag nog altijd worden gesproken. Angola vormt een opvallende uitzondering: het is na Brazilië het grootste Portugeestalige land ter wereld. Ook al zijn Indo-Europese talen dus niet inheems in Afrika, tegenwoordig spelen zij in een aantal Afrikaanse landen een belangrijke rol.

FAQ

Meer weten over reizen in Tanzania?

Ons team denkt graag met u mee. We kennen de belangrijkste bestemmingen in Tanzania uit eigen ervaring. Onze reisspecialisten aan de voet van de Kilimanjaro delen praktische tips en helpen u uw reis zorgvuldig vorm te geven.

Meer interessante artikelen